H 29η Μαΐου 1453. Μία διαφορετική προσέγγιση.



Η Πόλη, η Βασιλεύουσα έπρεπε να κυριευθεί από τα στίφη των οθωμανών του Μωάμεθ. Η ιστορία έχει τους δικούς της  νόμους, οι οποίοι σε πολλά ταυτίζονται  με τους φυσικούς νόμους της ζωής. Ας θυμηθούμε τα γένη του Θωμά του Ακινάτη. Ό,τι γεννάται πεθαίνει, η Πόλη ως εξωτερικότητα έπεσε στους οθωμανούς, ως εσωτερικότητα κυβερνά και θα κυβερνά τον κόσμο και την εξέλιξή του.
Η 29η Μαΐου του 1453, σηματοδοτεί απλά την εξωτερική πορεία της Κωνσταντινούπολης από τους Έλληνας προς τους οθωμανούς. Μόνον εξωτερικά η Πόλη άλλαξε ανθρώπους στη διοίκηση, στο στρατό, στην οικονομία. Οι οθωμανοί ποτέ δεν  μπόρεσαν να κατακτήσουν το πνεύμα της Βασιλεύουσας (από τη φιλοσοφία έως την οικονομία) το οποίο διεσπάρη σε όλο τον κόσμο από την Ανατολή έως τη Δύση, διαγράφοντας την κουλτούρα  και τη μορφή του νέου κόσμου, από την Αναγέννηση έως το Διαφωτισμό έως την ανάπτυξη της Επιστήμης και της τεχνολογίας. Η Πόλη ομοίαζε με έναν ανομοιογενή και ανισόρροπο οργανισμό. Είχε συσσωρεύσει τόσες πνευματικές, πολιτικές και οικονομικές ανακαλύψεις , δεν μπορούσε πλέον να τις αντέξει, έπρεπε να σκλαβωθεί, να εκραγεί η ίδια της η ανεξαρτησία ώστε να απελευθερωθούν όλες οι νοητικές και κοινωνικές και πολιτικές και άλλες δυνάμεις ώστε να ανθίσει παντοειδώς το λουλούδι της κουλτούρας της και τα άνθη όλον τον κόσμο να  πλημμυρίσουν, σαν τον άνθρωπο ο οποίος όταν πεθαίνει χάνει τη μερικότητα του σώματος και κερδίζει την παντοδυναμία του πνευματικού ανοίγματος.Η Πόλις εάλω , η Πόλις ξέφυγε επιτέλους από τα τείχη της , έγινε πνεύμα το οποίο από την ευρώπη έως την Ανατολή, μέσα από τον Ελληνικό ανθρωπισμό της, τον Ελληνοκεντρικά προσωπικό χριστιανισμό της, την εννοιοποίηση του θείου, τη θεοποίηση του ανθρώπου αυτοκράτορος, την ανάδειξη της καλής και αγαθής πολιτείας, της δυναμικής και αρμονικής κυβέρνησης της γης με τους νόμους του ουρανού, έκτισε την οικουμενική παγκοσμιότητα της γης, η οποία για λόγους ασχέτους με αυτή την εργασία, αρνείται  να εμφανισθεί και να πραγματοποιηθεί.

Το ίδιο βέβαια συνέβη και με την πρώτη άλωση της Πόλης από τους Φράγκους το 1204. Σύμφωνα με τον καθηγητή Σβορώνο η πρώτη αυτή άλωση επέφερε τις παρακάτω σημαντικότατες αλλαγές : 1) Hαποκέντρωση σχεδόν μαζί  με την πλήρη  αποδυνάμωση της κεντρικής εξουσίας επέφερε τη διαμόρφωση δυτικού τύπου πλέον σήμερα τοπαρχών ( οι οποίοι όμως πρακτικά και φιλοσοφικά  οφείλουν την ύπαρξη τους στο Βυζάντιο και στο πολιτικό σκεπτικό του (διότι όταν ο ηγεμών του Βυζαντίου εγκαθιστά  την κοινότητα προσφέρει ακαριαία στην ευρώπη τον αμέσως επόμενο τρόπο φεουδαρχικής διακυβέρνησης. 2). Μέσα από την πρώτη αυτή πτώση της Κωνσταντινούπολης εμφανίσθηκε ο προάγγελος της αστικής  μεσαίας τάξης με πλήρη  συνείδηση του εαυτού της. 3) Η ολοκληρωτική αναβίωση του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος  του ανθρωπισμού και του προσωπικού νοησιοκρατισμού πραγματικά μεταλαμπάδευσε σε βάθος χρόνου το πνεύμα  του Βυζαντίου προς την εποχή της Αναγέννησης, της διαφώτισης, του λόγου και της επιστήμης.4). Δημιουργήθηκαν μικρά κράτη  με πλήρη εθνική συνείδηση τέτοια όπως η Αυτοκρατορία της Νικαίας, σε βάθος χρόνου φθάσαμε στον 19ο αι, στην εποχή της αναβίωσης των εθνικών κρατών. 5). Ειδικά όμως η χρήση του όρου Έλλην με καθαρά πολιτικό όσο και πολιτιστικό περιεχόμενο είναι το στοιχείο εκείνο το οποίο καθιστά τη Φραγκοκρατία ένα σημείο terminuspostquemγια τη νεοελληνική ιστορία. Κάπως  έτσι  συνεχίσθημε η πολυετής αναβίωσις και συνέχεια  του Ελληνικού Έθνους. Χάνοντας οι Έλληνες την άνεση της Πόλεως, τη χλιδή της εξουσίας και των παλατιών έθεσαν το νού και την πράξη σε κίνηση και εκεί κατάλαβαν όλα όσα είχαν κατακτήσει τα χρόνια του Ελληνικού Βυζαντίου. Ανθρωπιά,πρόσωπο, ταυτότητα, πολιτισμό, επαφή προσωπική με τον ουρανό.Όπως ορθότατα θα πεί η Αρβελέρ το Βυζάντιο υπήρξε πολυεθνικό αλλά μονοπολιτισμικό γι αυτό και επεβίωσε μέσα στους αιώνες.
Ειδικά ο Βακαλόπουλος επεξεργάσθηκε την άποψη περί της Ελληνικότητας του Βυζαντίου, μετά την πτώση της Πόλεως οι κάτοικοι της Πόλεως και της αυτοκρατορίας ένοιωσαν περισσότερο από ποτέ Έλληνες διότι  συνειδητοποίησαν ότι το δημοτικό στοιχείο της λαϊκής κουλτούρας όπως  αναπτύχθηκε μέσα στα ακριτικά τραγούδια και στις μυθιστορίες του Μεγάλου Αλεξάνδρου τους έφερε σε απ΄ευθείας σύνδεση με τη λαϊκή ψυχή της Αρχαίας Ελλάδας. Μένοντας οι Έλληνες χωρίς την Πόλη συνειδητοποίησαν ότι έχουν τον κοινό τρόπο σκέψης και αντιμετώπισης των αντιξοοτήτων σε σχέση με τους  Έλληνες της Αθήνας και της Σπάρτης. Καρτερικότητα, αγάπη για τον τόπο, βούληση ελευθερίας, ελπίδα επανακατάκτησης της Κωνσταντινούπολης. Σωστά ο ιστορικός παρατηρεί   ότι τώρα πιά Έλλην δεν σημαίνει ειδωλολάτρης.Είχε τόσο αναπτυχθεί η Ελληνική ανθρωπιστική παιδεία στο Βυζάντιο  της βούλησης και της αρετής, ώστε η πτώση της Πόλεως στους Φράγκους αναβίωσε τη γνώση  ότι Έλλην σημαίνει παιδεία προσωπική, ήθος ηρωϊκό, ενδελέχεια και εξέλιξη. Αν και  οι δυτικοί φεουδάρχες κατακερμάτισαν διοικητικά το κράτος μία  Ελληνική τάξη εμπόρων αναδύθηκε, η οποία μπόρεσε και κίνησε και πάλι ιδέες και πλούτο. Όπως στην Ιωνία τα χρόνια του Ομήρου οι έμποροι διακίνησαν την ευημερία σε συνδυασμό με τις ιδέες, παρόμοια και στα χρόνια της πρώτης άλωσης της Πόλης, το πνεύμα των Ελλήνων μέσα από το εμπόριο διακίνησε τον πλούτο και τις ιδέες που ήδη είχαν αναπτυχθεί στην Κωνσταντινούπολη, επιβεβαιώνοντας ότι η Πόλη ως σώμα έπεσε ως πνεύμα διαμοιράσθηκε παντού. Οι ιδέες του προσωπικού ανθρωπισμού, της σύνδεσης του ανθρώπου με το Νού και το Ήθος, ο Λόγος ο προσωπικός ο οποίος τόσο προάγει  τον άνθρωπο, η αγάπη  για τη φύση και τη  ζωή είναι μόνο μερικές από τις πνευματικές κατακτήσεις οι οποίες διεσπάρησαν στον κόσμο οδηγώντας σε μία πνευματική αναγέννηση, στη γνωστή Ευρωπαϊκή Αναγέννηση.
Eρχόμενοι λοιπόν στην περίφημη  άλωση της Πόλεως το 1453 παρατηρούμε ότι η Βυζαντινή αυτοκρατορία είχε τόσο συρρικνωθεί  ώστε ουσιαστικά συζητούμε για ένα αναπόφευκτο ιστορικό γεγονός το οποίο δεν σημαίνει τίποτε για την αυτοκρατορία ως τέτοια η οποία επι της ουσίας είχε επιτελέσει τον εξουσιαστικό χρονικό της κύκλο. Θα πρέπει λοιπόν να ξεκαθαρισθεί ότι ως αυτοκρατορία , διοίκηση, εξάσκηση δύναμης και πολιτικής η Πόλη δεν αντιπροσώπευε τίποτε. Όλα είχαν τελειώσει ουσιαστικά από την πρώτη άλωση της Πόλεως από τους Φράγκους και λόγω της άρνησης της χριστιανικής Δύσης να δημιουργήσει ένα πανχριστιανικό μέτωπο αντιμετώπισης του οθωμανικού κινδύνου. Αν και η ιστορία έχει τους δικούς της υποσυνείδητους νόμους. Η Πόλη , το Βυζάντιο εκτελώντας τον κύκλο του σε όλους  τους τομείς (εξουσιαστικό, πνευματικό, πολιτιστικό, κοινωνικό , οικονομικό κ.α) είχε προσφέρει στον κόσμο τον τρόπο ένωσης του ουρανού και της γης, τον τρόπο που ο αυτοκράτορας ,ένας άνθρωπος, ως αντιπρόσωπος ανωτέρων  θείων δυνάμεων μπορεί να εξουσιάσει τη γή. Τον τρόπο σύμφωνα με τον οποίο η γή μπορεί να υπακούσει σε ουράνιος  κανόνες και όπως το σύμπαν κυβερνάται από νόμους και δυνάμεις αρμονίας παρόμοια  και η γή να αποτελέσει ένα ίδιο και αρμονικό συμπαντικό καλοκουρδισμένο κομμάτι προόδου και εξέλιξης.
Σε αυτό το σημείο φαίνεται ότι ίσχυσαν οι άπειροι και κρυφοί πολλές φορές κανόνες της ιστορίας. Η Πόλη ήταν το σπέρμα, ο πυρήνας, το ηφαίστειο όλων  των παραπάνω,το οποίο έπρεπε να εκραγεί και να μεταδώσει σε όλη την οικουμένη όλα όσα επέτυχε μέσα από τη χιλιετή πανένδοξη ιστορία της και ακμή της. Οι οθωμανοί –για να θυμηθούμε και τον Έγελο- έπαιξαν  στο σκάκι της ιστορίας το δικό τους παικτικό ρόλο. Ήταν οι δούλοι  του πνεύματος της ιστορίας σε σχέση  με την αφέντρα Πόλη.  Έπρεπε να διαλύσουν το φλοιό προκειμένου η σημαινομένη και περιεχομένη δύναμη να μεταβιβασθεί σε όλο τον  κόσμο. Γιατί οι οθωμανοί.Διά των οθωμανών το πνεύμα της Πόλης ένωσε Ανατολή και Δύση, οι οθωμανοί επειδή πήραν τα πάντα από την Πόλη (τρόπο ζωή, διοίκησης, πολιτικής και κοινωνικής ζωή) άθελά τους ή ηθελημένα το μετέδωσαν σε όλη την Ανατολή, ούτως ή άλλως οι λόγιοι  Έλληνες το μετέδωσαν διά της φυγής των στη Δύση. Άρα η πεπτωκυία εξωτερικά Πόλις κατέκτησε εσωτερικά και ουσιαστικά όλον τον κόσμο στους τομείς που προαναφέραμε. Ομοιάζει σαν τον Πατέρα, ο οποίος όταν φύγει τα παιδιά ωριμάζουν και αποκαλύπτονται οι δυνάμεις  που τους  μετέδωσε, ομοιάζει με τοκετό , όταν καταστραφεί ο πλακούντας το  έμβρυο πρέπει να μεγαλώσει και να εξελιχθεί.
Ήδη ο καθηγητής Π.Πιζάνιας καταδεικνύει το 1400 περίπου ως κομβικό ιστορικό  σημείο διότι την εποχή αυτή εντοπίζεται η κοινή πλέον ευφημιστική χρήση της ονομασίας «Έλλην». Η ονομασία αυτή πλέον διακρίνει τους ανθρώπους από τους «Ρωμαίους» και  τους συνδέει άμεσα με την Αρχαία Ελληνική περίοδο, των κλασσικών χρόνων. Εκεί όπου ο Λόγος και ο Πολιτισμός οδήγησαν διαχρονικά στο θαύμα του χριστιανικού Ελληνικού Ανθρωπισμού του Βυζαντίου. Ώστε η πτώση της Πόλης σηματοδοτεί την απαρχή της νέας Ελληνικής  Ιστορίας διότι πολύ απλά οι Έλληνες εγεννήθησαν ιστορικά μέσα από τη μήτρα(ερείπια) της πεσούσης Πόλεως. Κατενόησαν ότι  όλο το θαύμα του Βυζαντίου ουσιαστικά ήταν η διαχρονική φωτιστική πορεία  του Λόγου που για πρώτη φορά ακούσθηκε από τα χείλη της Αντιγόνης, του Περικλέους και του Αισχύλου.Προσδιορίσθηκαν κατά τον ανθρωποκεντρισμό του Σωκράτους, οι οριστικοί  και επαγωγικοί λόγοι  του οποίου οδήγησαν στη χιλιόχρονη αυτοκρατορία της εξουσίας του ανθρώπου και του πολιτισμού,της κοινωνίας η οποία δομείται σε  εξουσιαστικά πρότυπα με βάση την πρώτη Ιδέα και τη συνεπαγομένη  Ηθική αυτής. Οι Έλληνες τώρα –διά του Πλήθωνος θα λέγαμε επίσης – κατενόησαν το γεγονός ότι μεταφέρουν μεγάλη κληρονομιά. Ο Ελληνικός Λόγος και πάλι πρέπει να μεταδοθεί. Η Ευρώπη πλέον ήταν ένα καλό πεδίο πράξης του Ελληνικού Λόγου μέχρι τη στιγμή πραγμάτωσης αυτού στο Νέο απελευθερωμένο Ελληνικό κράτος. Το πνεύμα της Πόλης  έτεκε την Αναγέννηση, τη Μεταρρυθμιση, το Διαφωτισμό. Ο αέρας της Κωνσταντινούπολης φύσηξε τόσο ωραία και μετέφερε την οσμή του Λόγου στο Νού του Βοκακίου ο οποίος μέσα από το Δεκαήμερο έδειξε τις ομορφιές της ζωής και της φύσης. Οι άνθρωποι έχοντας φιλιώσει με το υπερπέραν μέσα από το φίλο θεάνθρωπο Χριστό –κάτι που ανέδειξε η Ορθόδοξος Βυζαντινη Ανατολική θεολογία- βυθίσθηκαν στην χαρά της αρχαιότητας και του Ελληνικού Λόγου. Το σώμα ωραιοποιήθηκε ως μεταφορέας του Λόγου και του Ωραίου, η ζωή έγινε χαρά μέσα από τη συμφιλίωση του ανθρώπου με τη φύση, ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Ραφαήλ δεν φοβούνται τη Φύση και το Γυμνό διότι το Είναι πλέον δεν τρομάζει , ο θεός και η φύση στέκονται δίπλα στον άνθρωπο. Ο Μπρούνο θα συλλάβει κατά ανυπέρβλητο τρόπο το Όλον αν και το θα το πληρώσει με τη ζωή του. Διότι η Κωνσταντινούπολη είχε παράξει την έννοια του Όλου μιας και η Πόλη ήταν τα Πάντα. Διέθετε πνευματικό και υλικό πλούτο, χλιδή πολιτιστική και υλική,ήταν σημείο ακμής και συνάντησης ανθρώπων και πολιτισμών.
Είναι τοις πάσι γνωστό ότι στην Κωνσταντινούπολη λίγο πρίν την πτώση οι ιδεολογικές και πολιτικές αντιθέσεις δημιούργησαν ένα  εκρηκτικό κλίμα. Όμως θα πρέπει να διαβασθεί σωστά αυτή η διαπίστωση του  Πλήθωνος. Η Πόλη δεν μπορούσε πλέον να φιλοξενήσει τον πλούτο των ιδεών, των αξιών, τα όνειρα για έναν νέο κόσμο. Αυτός έπρεπε πιά να μεταναστεύσει προς τη Δύση.Εκεί θα  μεγαλουργούσε το μεγάλο τέκνο της Πόλης (η οποία ως μητέρα γέρασε) ο  Ευρωπαϊκός πολιτισμός της Αναγέννησης, της Μεταρρύθμισης και του Διαφωτισμού. Η παλαιολόγεια αναγέννηση ήταν αργά και δεν προλάβαινε να σώσει το καμάρι του Ελληνισμού. Προσπάθησε όμως  το μόνο που κατάφερε ήταν το να προσδώσει στην Πόλη έναν αξιοπρεπή θάνατο. Ο θάνατος όμως αυτός ήταν αέρας ελευθερίας. Απελευθέρωση όλων των δυνάμεων  οι οποίες χίλια και παραπάνω χρόνια είχαν φουρνισθεί και καλά ψηθεί στον πνευματικό και πολιτισμικό φούρνο της Βασιλεύουσας. Η έλλογη επαφή του ανθρώπου με το Θεό, η  όρθια ανθρωποκεντρική θέση, η ένωση στο πρόσωπο του αυτοκράτορα του ανθρώπου ο οποίος ως αξία επικοινωνεί με το θεό και ως πράξη αυτό το εκτυλίσσει ανοίγοντας την αυτοκρατορία στον κόσμο, όλα αυτά έφεραν την ηγεμονικά μετακαρτεσιανή εικόνα του ανθρώπου. Ο Καρτέσιος αμφέβαλλε για όλα διότι ο Έλλην του Βυζαντίου του είχε αποδείξει ότι μπορεί ο άνθρωπος λογικά να κυριαρχήσει επί της γής φθάνει να επιλέξει στις σωστές σκέψεις οι οποίες μπορούν να γίνουν πράξη , πρόοδος και πολιτισμός. Η επιστήμη μάλιστα και η μηχανή , μεγέθη τα  οποία κατέκτησαν τη Δύση , ξεπήδησαν μέσα από τα τείχη της Πόλης. Ο άνθρωπος του Ψελλού, του Φωτίου, ερεύνησε τόσο πολύ τον κόσμο ώστε το μόνο που απέμεινε ήταν να εφαρμόσει τα λογικά του προστάγματα επάνω στα φαινόμενα (αυτό το οποίο έκανε η δυτική επιστήμη και μεγαλούργησε).
Ο Πλήθων όμως παραθέτει ορθότατα τη μεγάλη κληρονομιά του Βυζαντίου προς το δυτικό και ευρωπαίο άνθρωπο, μια κληρονομιά η  οποία απελευθερώθηκε μόλις «κοιμήθηκε» η Πόλις. Αναφερόμαστε στην έννοια  του  «πολιτικού ανδρός». Ο  Πλήθων πράγματι είναι πολύ συγκεκριμένος σε αυτό το σημείο. Κατά Πλατωνικό τρόπο η έννοια  του πολιτικού ανδρός αποδίδει την ενεργό συμμετοχή στις συζητήσεις και στις διεργασίες των όποιων θρησκευτικών, πολιτικών, κοινωνικών και άλλων προβλημάτων.
Πράγματι μέσα από τα ερείπια  της Πόλης ξεπήδησε ο Γύφτος του  Παλαμά, η αδούλωτη Ελληνική ψυχή, αυτή η οποία ταξίδεψε στη Δύση για να χτίσει  ένα νέο κόσμο. Ενός Ανθρώπου ο οποίος για πρώτη φορά στην ιστορία του θα πατούσε τόσο γερά στη γή  ώστε σταδιακά να γίνει ο κυρίαρχος της γής, να διώξει μακριά το θεό, να νοιώσει παντοδύναμος αφού έμαθε να χρησιμοποιεί το μυαλό του. Διότι η Βυζαντινή αυτοκρατορία σε τούτο διαφοροποιήθηκε από όλες τις αυτοκρατορίες. Κυβέρνησε και  έθελξε με το πνεύμα της, μάγεψε με το πνεύμα της. Επέβαλε θρησκεία και φιλοσοφία, εκχριστιάνησε λαούς, ένωσε έθνη και κόσμους κάτω από την κουλτούρα της. Δεν ήταν  απλά φορέας εξουσίας, ήταν περισσότερο το πέρασμα του Λόγου από όλον τον τότε γνωστό κόσμο. Η Πόλη ήταν η στιγμή του Είναι επί της γής, η Χαϊντεγγεριανή μέριμνα, η αποθέωση του Ώδε Είναι. Τίποτε ανώτερο δεν μπόρεσε να φτιάξει ο άνθρωπος. Απλά μπόρεσε μετά την πτώση και την άλωση τις απελευθερωθείσες δυνάμεις  να τις μετατρέψει σε μαγιά ενός νέου λογικού κόσμου.
Βασίλειος Μακρυπούλιας,δρ.φιλοσοφίας.

H πρόσφατη ανάρτηση.

Η πλατωνική Θεωρία των Ιδεών

Για τον Πλάτωνα υπάρχουν τα διάφορα αντικείμενα, οι διάφορες έννοιες όπως φαίνονται σε μας μέσα από τις αισθήσεις. Αυτό που αντιλα...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.