Η στάση των Ελλήνων παπικών χριστιανών κατά την Εθνική Επανάσταση του 1821.



Mάλλον αποτελεί κοινό τόπο όλων όσων ασχολήθηκαν  ως ιστορικοί ή  απομνημονευματογράφοι με την Εθνική Επανάσταση του 1821 ότι οι λεγόμενοι «λατινόδοξοι» ειδικά του Αιγαίου πελάγους όχι μόνον δεν συνεισέφεραν στον κοινό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα αλλά μάλιστα πολλές φορές στάθηκαν λόγοις και πράξεσιν ενάντια σε αυτόν. Ένας μάλιστα από τους εγκυροτέρους ιστορικούς του αγώνος ο Σπυρίδων Τρικούπης, ρητά και ξεκάθαρα αναφέρει : «Οι καρδιές των Ελλήνων του δυτικού δόγματος εκώφευσαν. Φάνηκε σε αυτό το δόγμα η ασχημοσύνη του φανατισμού σε τέτοιο βαθμό ώστε προτίμησαν την ημισέληνο από το σταυρό και τη δουλεία από την ελευθερία».
Ο ίδιος ιστορικός αναφέρει ότι η επανάσταση του 1821 ρίζωσε σε περιοχές όπου πλεόναζε το Ορθόδοξο στοιχείο (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κάσος, Σάμος κ.λ.π). Κάτι που δεν συνέβη στα Κυκλαδίτικα νησιά του Αιγαίου (Σύρος, Τήνος, Νάξος, Σαντορίνη) όπου πλεόναζε το παπικό στοιχείο, το οποίο αντετάχθη από κρυφά έως φανερά στον Εθνικοαπελευθερωτικό ξεσηκωμό σε σημείο να συνάπτη σχέσεις με τους τούρκους. Ο Τρικούπης μάλιστα καταφέρεται κατά των Συριανών  οι οποίοι δεν πίστευαν στην ευόδωση της Ελληνικής Επανάστασης. Αν και πλήρωναν φόρους στην Ελληνική Διοίκηση , προσέφεραν βοήθεια «εκ προαιρέσεως» και στους τούρκους.  Ο Τρικούπης συμπερασματοποιεί : «Το μίσος της αιρέσεως πολλές φορές είναι μεγαλύτερο από το μίσος του διαφορετικού δόγματος. Συσκοτίζει το  νού και πνίγει κάθε αίσθημα ευγενείας. Ευτυχισμένο είναι το Έθνος το οποίο πρεσβεύει ένα και μόνο δόγμα».

Ο Τρικούπης εισχωρεί ιστορικά βαθιά μέσα στην ψυχολογία των παπικών κατοίκων των Κυκλάδων. Το σχίσμα, οι συνέπειες της φραγκοκρατίας, η παπική προπαγάνδα μέσα στις Κυκλάδες, η αίσθηση ότι η Ελλάδα της Ορθοδοξίας φερόταν διαφορετικά στην Ελλάδα των παπικών , οδήγησε τους παπικούς Έλληνες στο να αντιταχθούν φανερά ή κρυφά στην Εθνική Επανάσταση του 1821. Ο Ιωάννης Φιλήμων μάλιστα είναι ακόμη πιο ρηξικέλευθος από τον Τρικούπη. Αναφέρεται σε Λατινοφρόνους των νήσων Σύρου,Νάξου, Τήνου και Θήρας. Ο ιστορικός ισχυρίζεται ότι οι παπικοί αυτών των νήσων δεν συμμετείχαν του διακηρυχθέντος αγώνος, δεν επέδειξαν εθνικά αισθήματα ανταπόκρισης και αγωνιστικότητας και μάλιστα απεδείχθησαν περισσότερο φίλοι των κατακτητών παρά των Ελλήνων που ποθούσαν  την ελευθερία.
Ο Φιλήμων αιτιολογεί όμως τη συμπεριφορά των ανθρώπων αυτών λόγω  της κακής πνευματικής του εκτίμησης. Θεωρούσαν ότι εάν ελευθερωθεί η Ελλάς οι Ορθόδοξοι ολοκληρωτικά θα επικρατούσαν στην Ελλάδα, εξοβελίζοντας πλήρως τους παπικούς. Βέβαια απορίας άξιον είναι πώς Έλληνες και αυτοί δεν έθεταν πάνω από όλα το συμφέρον της  Πατρίδος και μετέπειτα το θρησκευτικό τους συμφέρον.Γνωρίζουμε από το γραμματικό του Καραϊσκάκη Δημ.Αινιάν ότι πολλοί αγωνιστές πίστευαν ότι παλεύουν για την Ορθοδοξία,για τη ζωντανή θρησκεία τους, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι στο ελεύθερο Ελληνικό κράτος δεν θα συνυπήρχαν και οι χριστιανοί του παπισμού.Επίσης είναι αδιανόητο χριστιανοί όπως οι παπικοί να προτιμούν τους τούρκους και την απάνθρωπη σκλαβιά τους προκειμένου να διατηρήσουν τα δικαιώματα αιώνων.Φαίνεται ότι  ρόλο σε όλα αυτά έπαιξε και η Ρωσική επιρροή στην Ελλάδα,η Ρωσική Ορθόδοξη επιρροή. Οι παπικοί θεωρούσαν ότι σε περίπτωση ευόδωσης της Ελληνικής Επανάστασης οι Ορθόδοξοι  Ρώσοι πλήρως θα επικρατούσαν με αδιευκρίνιστες συνέπειες για τους παπικούς χριστιανούς των Κυκλάδων. Ως εκ τούτου πάλι ο Φιλήμων υπονοεί ότι είχαν ιδιαιτέρως ρευστή εθνική συνείδηση. Ίσως ο λεγόμενος Ελληνοχριστιανικός πολιτισμός είχε δώσει και προσφέρει ξεκάθαρη εθνική και θρησκευτική στόχευση στους Έλληνες ορθοδόξους ώστε να πολεμούς ταυτόχρονα και για την Πατρίδα τους και για τη  Θρησκεία τους. Η Ελλάδα είχε πλήρως ταυτισθεί στους Ορθοδόξους με την Ελληνική Ορθόδοξη θρησκεία ( από την Ελληνικοποίηση του Βυζαντίου επί Ηρακλείου και όχι μόνο) ώστε πολεμούσαν από κοινού για Χριστό και Ελλάδα. Είναι εξάλλου χαρακτηριστικό ότι η 25ηΜαρτίου επελέγη  και για Ορθοδόξους θρησκευτικούς λόγους (ο Ευαγγελισός της Θεοτόκου) αλλά και για Εθνικούς καθαρά Ελληνικούς λόγους (έναρξη της λαμπρής Εθνικής Επανάστασης). Οι παπικοί  ίσως προσδιορίζονταν  σε σχέση με το  παπικό κράτος του Βατικανού.
Ο Μέντελσον Βαρθόλδη αν και είναι κατηγορηματικός για το ότι οι παπικοί των Κυκλαδίτικων νησιών δεν συνεισέφεραν ουδόλως και τίποτε στον Εθνικό αγώνα ( πάντως ο εν λόγω ιστορικός θέτει ένα παραπάνω λόγο  ισχυριζόμενος ότι ειδικά οι παπικοί φοβήθηκαν επανάληψη των γεγονότων της Χίου) εισάγει και εδαφικούς -οικονομικούς λόγους σε αυτές τις εκτιμήσεις του. Αναφέρει ότι η στενότητα του χώρου των νησιών δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του κλεφτοπολέμου όπως στη Ρούμελη και Πελοπόννησο. Επίσης οι Κυκλαδίτες δεν είχαν αξιόλογη ναυτική δύναμη. Αλλά και σε σχέση με τους τούρκους και τη φορολογία τους  μειώθηκαν οι φόροι (ειδικά στη Σύρο) μήνες πρίν  την επανάσταση κατά 2.500 γρόσια  το χρόνο.
Ο ιστορικός Αντ. Παπαδόπουλος ρητά αναφέρει ότι και στη Νάξο υπήρχαν πολλοί λατινίζοντες οι οποίοι πολέμησαν να μην ευοδώσει η Ελληνική  Επανάσταση. Αν και είχαν την οικονομική ευχέρεια πολέμησαν όχι μόνο να μην μαζευθούν χρήματα για το γενικό καλό αλλά και οι ίδιοι ουδέποτε συνεισέφεραν χρήματα. Αναφέρεται ότι τελικά δεν τα κατάφεραν διότι οι λοιποί Έλληνες τελικά πρόσφεραν  στον ιερό αγώνα ό,τι μπορούσε ο καθένας.Ο Ν. Σπηλιάδης αναφέρει μάλιστα ότι ίσως οι παπικοί των Κυκλάδων είχαν επηρεασθεί από την απόφαση της Γαλλικής κυβέρνησης η οποία είχε αρχικά καταδικάσει την Ελληνική επανάσταση.  Συζητείται ότι οι Συριανοί έφθασαν σε σημείο ένοπλης συρράξεως με τους ορθοδόξους πρόσφυγες οι οποίοι κατέφυγαν στο νησί τους. Το χειρότερο όμως από όλα όσα αναφέρονται είναι το ότι οι Συριανοί έστειλαν τρόφιμα προς  τους αποκλεισμένους τούρκους του  Ναυπλίου. Η δικαιολογία η οποία έχει προταθεί είναι απλή. Δεν ήθελαν να διαταραχθούν οι σχέσεις τους με την οθωμανική αυτοκρατορία , δεν πίστευαν στην επιτυχία της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Ας σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι και η Φιλική Εταιρεία σχεδόν ολοκληρωτικά δεν περιέλαβε παπικούς στις τάξεις της. Εξάλλου και το όλο τελετουργικό της ακολουθούσε  το ορθόδοξο τυπικό.  Σε αυτό το σημείο ας σημειώσουμε ότι οι παπικοί ως κάποιο βαθμό (διότι ως Έλληνες θα  έπρεπε από την πρώτη στιγμή και μαζικά να συμμετάσχουν του αγώνος) ακολουθούσαν την πολιτική του Βατικανού το οποίο δέσμιο της Ιεράς Συμαχίας είχε αποκηρύξει κάθε εθνική και  κοινωνική επανάσταση  (καρμπονάροι κ.λ.π). Ο πάπας αφού δεν μπορούσε να δρέψει  οφέλη (η Ελλάδα έτεινε προς τη Ρωσία) από την Ελληνική Επανάσταση συνεχώς είχε στάση ξεκάθαρα αρνητική απέναντί της. Εάν  μάλιστα σκεφθούμε ότι τα αρχοντικά σόγια της Νάξου επαίρονταν να έλκουν την καταγωγή  τους από τους Φράγκους , καταλαβαίνουμε ότι μπορεί να  είχαν κάποιοι κάτοικοι των Κυκλάδων άλλο εθνικό και θρησκευτικό αισθητήριο. Αναφέρεται μάλιστα για τη Νάξο ότι οι παπικοί αντιστάθηκαν στην πιθανή συμμετοχή τους στον Εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα διότι οι σουλτάνοι είχαν σεβασθεί τα προνόμιά τους.
Τέλος πάντων ένα δυνατό Έθνος – κράτος μπορεί  και διαχειρίζεται τις διαφορετικές προτάσεις.  Φαίνεται όμως ότι η εκκωφαντική  απουσία ενός τέτοιου δυνατού Έθνους –κράτους κατά την Επανάσταση του 1821- όπως  ήταν φυσικό μετά από την μακραίωνη σκλαβιά- σήμανε και την αδυναμία χειρισμού των διαφορετικών δογμάτων και δοξών. Δεν υπήρχε ένα ενιαίο και δυνατό κράτος το οποίο θα μπορούσε να ελέγξει τις διαφορετικές τάσεις και να τις κατευθύνει στον κοινό αγώνα της ελευθερίας.  Από την  άλλη πλευρά έχουμε τη μαρτυρία του φιλολόγου Γ. Βαλέτα ο οποίος σημειώνει ότι με αδιάψευστα έγγραφα αποδεικνύεται ότι οι Συριανοί πολύ βοήθησαν στον Αγώνα, ίσως πιο πολύ κρυφά αν και αυτό βοήθησε επίσης. Η φαινομενική ουδετερότητα κράτησε μακριά τους τούρκους από τις Κυκλάδες δίδοντας με αυτόν τον τρόπο τη δυνατότητα στους  λοιπούς Έλληνες  των επαναστατημένων περιοχών να εκδηλώνουν τις επαναστατικές τους επιχειρήσεις. Επίσης θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι πρωτεργάτες της Επανάστασης (Φιλική Εταιρεία  και Φυσικά πρόσωπα) δεν είχαν επεξεργασθεί ένα σχέδιο προσέγγισης των παπικών με αποτέλεσμα να μην γίνει συνείδηση από αυτούς (τους παπικούς) η αναγκαιότητα της Εθνικής συμμετοχής στον Κοινό Απελευθερωτικό Αγώνα. Σε κάθε περίπτωση οι υποστηρικτές του παπισμού διαμόρφωσαν Ελληνική Εθνική συνείδηση και απέκτησαν το Εθνικό φρόνημα.
Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

H πρόσφατη ανάρτηση.

Καλεντερίδης: Η πατσαβούρα της Συμφωνίας των Πρεσπών και η εντολή Μέρκελ σε Τσίπρα: «Πάρε συντάξεις, δώσε…»

16/11/2018   pitsiriki1 Είναι τραγικό να βλέπεις τους Σκοπιανούς να εξευτελίζουν τη χώρα σου. Όταν υπογραφόταν η επαίσχυντη και προ...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.