Γιατί πέθανε ο Σωκράτης;




Η κατηγορία κατά του Σωκράτους είναι με σαφήνεια διατυπωμένη ως ακολούθως: «ο Σωκράτης παραβαίνει τους νόμους επειδή διαφθείρει τους νέους και δεν πιστεύει στους θεούς της πόλης αλλά σε άλλες θεότητες καινούργιες» (Απολογία,24b-c). Οι κατήγοροι του Σωκράτους επίσης και αυτοί  είναι γνωστοί:  Ο Μέλητος ήταν νεαρός και τελείως άσημος ποιητής.Τον λόγο της κατηγορίας του κατά του Σωκράτους (και αυτό έχει σημασία μεγάλη) τον έγραψε ο διάσημος Αθηναίος και δεινός ρήτορας και λογογράφος Πολυκράτης. Ο Άνυτος ήταν υιός του Ανθεμίωνος, έλαβε αρίστη παιδεία, έγινε στρατηγός και μάλιστα εστάλη στην Πύλο όταν αυτή επολιορκείτο από τους Λακεδαιμονίους. Η θαλασσοταραχή δεν του επέτρεψε να φθάσει εγκαίρως και όταν επέστρεψε στην Αθήνα εδικάσθη για προδοσία, δωροδόκησε τους δικαστές και  εσώθη. Στην ιδιαιτέρως αυξημένη πολιτική του επιρροή οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα η καταδίκη του Σωκράτους. Διότι όπως φευγαλέα διαπιστώνεται από την κατηγορία δεν υπάρχει κανένα γεγονός απλά και μόνο θεωρητικές διατυπωθείσες έωλες κατηγορίες.
Ο Λύκων ήταν δεινός ρήτορας και υπό αυτή του την ιδιότητα κατηγόρησε το Σωκράτη.Παρατηρούμε λοιπόν ότι ουσιαστικά ένα ολόκληρο ισχυρό παρακράτος στράφηκε κατά του Σωκράτους.
Σύμφωνα με τις ισχύουσες δυνάμεις και status quo της εποχής σημαντικό  ήταν το παρακράτος εάν αποτελείτο από ανθρώπους ρήτορες, με χρήμα και πολιτική επιρροή. Άρα ο Σωκράτης είχε να αντιμετωπίσει τις πιο ισχυρές δυνάμεις της εποχής  του. Δεινούς λογοποιούς, με χρήματα και πολιτική επιρροή.Το ερώτημα είναι  γιατί συνέβη αυτό.Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι πηγές για τη δίκη του Σωκράτους προέρχονται από την Απολογία του Σωκράτους του Πλάτωνος (ο οποίος ήταν και παρών στη δίκη) από την Απολογία του Σωκράτους του Ξενοφώντος ( ο οποίος ήταν απών διότι βρισκόταν σε εκστρατεία στη Μικρά Ασία και έγραψε το προαναφερθέν έργο 39 χρόνια έπειτα) επίσης από το ομώνυμο έργο του μεγάλου Λιβανίου ο οποίος το συνέγραψε το 344 από την κοινή χρονολόγηση.
Θα πρέπει να σκεφθούμε ότι η Αθήνα μόλις (399 πρίν  από την κοινή χρονολόγηση) είχε εξέλθει από δύο σημαντικότατα ιστορικά γεγονότα τα οποία κυριολεκτικά και πολιτειακά την ξεθεμελίωσαν. Αναφερόμαστε στον Πελοποννησιακό πόλεμο και στο καθεστώς των Τριάκοντα. Γνωρίζουμε ότι η δίκη αυτή του Σωκράτους ήταν η δεύτερη. Δεν ήταν η πρώτη.Συγκεκριμένα πρίν  ο Σωκράτης αντιμετωπίσει τους 5015 δικαστές των Αθηναίων πολιτών της Ηλιαίας , το 403 εδικάσθη ενώπιον δύο εκ των τριάκοντα τυράννων , του Κριτία και του Χαρικλή με παρεμφερείς κατηγορίες. Κυρίως οι δύο αυτοί τύραννοι εστίασαν στην απαγόρευση επαφής του Σωκράτους με τους νέους, διότι θεωρούσαν ότι πρίν την ηλικία των 30 ετών(κατά την οποία θα ελάμβαναν δημόσια αξιώματα) δεν είχαν ακόμη σώφρονα και  έτοιμη φρόνηση και βούληση). Είχαν ψηφίσει μάλιστα και σχετικό νόμο «απαγόρευση της διδασκαλίας της τέχνης των λόγων». Ο Ξενοφώντας  ισχυρίζεται ότι ο νόμος αυτός ο εψηφίσθη ειδικά για το Σωκράτη. Εν ολίγοις απαγορεύθηκε στο Σωκράτη να ομιλεί και να συνομιλεί με νέους. Κάτι το οποίο είναι ηθικά και νομικά απαράδεκτο. Σε μία κοινωνία όπως η Ελληνική, στην οποία ο Περικλής και ο Ισοκράτης επαινεύοντο για την ισηγορία και ελευθεροστομία, απαγορεύθηκε στο σοφώτερο των ανθρώπων να  ομιλεί με τη νεολαία.
Σε μία πρώτη εκτίμηση οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι και το καθεστώς των τριάκοντα αλλά και η μετέπειτα αποκατασταθείσα Δημοκρατία εδίκασαν ομού και από κοινού το Σωκράτη δις. Διότι ως φαίνεται ειδικά σε σχέση με τους νέους o Σωκράτης εθεωρείτο επικίκδυνος. Το ερώτημα είναι σαφές: Ο Σωκράτης ήταν επικίνδυνος επειδή σκεφτόταν διαφορετικά, έπραττε διαφορετικά, ή είχε άλλες πίστεις και αξίες σε σχέση με τα ιερά και τα όσια των Αθηνών.
Μέσα στον πνευματικό κόσμο των Αθηνών, όπως αυτός εκδηλώνεται σε κείμενα φιλοσόφων και ρητόρων και ποιητών , παρατηρούμε ότι ο κοινός τόπος είναι η ταύτιση της εξωτερικότητας της ανθρώπινης και πολιτικής πράξης με την εσωτερική σκέψη και αίσθηση των Αθηναίων πολιτών. Ο Περικλής στον Επιτάφιό του προβάλλει τον ενιαίο άνθρωπο ο οποίος έχει αυτοταυτισθεί ως σκέψη και πράξη με τα θέλω  και πρέπει της πόλεως. Όλα νοούνται εντός πόλεως , η φιλοσοφία και η φιλοκαλία επιβάλλεται να ακολουθούν την κατακτηθείσα δημοκρατία, η οποία με τη σειρά της καθορίζεται από τους νόμους. Ίσως πρέπει να διατυπωθεί η άποψη ότι ο Πλάτων δεν ομίλησε ως Αθηναίος αλλά ως φιλόσοφος έχων την ανάμνηση του ωραίου εντός της Αθήνας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι προτροπές του Περικλέους προς τους νέους είναι σαφείς. Επιβάλλεται να ακολουθούν το παράδειγμα των  ενδόξων προγόνων, οι νέοι  από μικρά ηλικία έπρεπε να ζούν και να πεθαίνουν χάριν της πόλεως. Κάθε διδασκαλία-ειδικά η εσωτερική αποσχιστική μαιευτική Σωκρατική διδασκαλία η οποία έθεσε ως σημείο αναφοράς όχι την πόλη Εδώ αλλά την Πόλιν εκεί-την περίφημον Ερίβωλον Φθίαν- η οποία προσδιόριζε τους νέους διαφορετικά ήταν απειλή για τους Αθηναίους ή τουλάχιστον για κάποιους από αυτούς, οι οποίοι βέβαια σε κάθε περίπτωση μέσα από τις δημοκρατικές διαδικασίες και τους τρόπους κυβέρνησης  είχαν αναμφισβήτητη εξουσία και πολιτική βία. Ούτως ή άλλως μέσα από τα γραπτά του Πλάτωνος δεν εκθειάζεται τόσο η Αθήνα και ο Αθηναίος πολίτης( αυτός θα πρέπει να μυηθεί στο νοησιοκρατισμό του Πλάτωνος) όσο ο άνθρωπος ο σωστά αναμιμνήσκων τον κόσμο του Αγαθού. Η Σωκρατική επαγωγικότητα και ιδεαλιστικότητα ίσως καταργούσε τον Αθηναϊκό ρεαλιστικό ηγεμονισμό με τα γνωστά αποτελέσματα. Εξάλλου σε πλείστους όσους διαλόγους ο Σωκράτης δεν είναι παρών στα συμπόσια και στα σπίτια των πλουσίων, ομιλεί επί τη βάσει των αναμνήσεων όσων ήταν παρόντες στα συμπόσια. Σαν να μην καταδεχόταν τους «προύχοντες» των Αθηνών ή και αυτός να μην ήταν αγαπητός από αυτούς  διότι η φιλοσοφία του μεταρρύθμιζε τον άνθρωπο και τον επαναπροσδιόριζε πνευματικά και όχι υλικά σε σχέση με το Όλον. Αν θυμηθούμε ότι και στη δίκη των Αργινουσών ήταν ο μόνος ο οποίος εψήφισε ενάντια στην απόφαση καταδίκης των στρατηγών οδηγούμαστε αβίαστα στο συμπέρασμα ότι ο Σωκράτης πλήρωσε με τη ζωή του τον οντολογικό και όχι τον πολιτειακό προσδιορισμό του.
Ήδη ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες φαίνεται ότι (μεσούντος του Πελοποννησιακού πολέμου, φοβούμενος ότι  η πόλη αποσυντονίζεται από τις φωνές των φιλοσόφων και χάνει το ρεαλιστικό  πολιτειακό προσανατολισμό της) διατύπωσε τις παρακάτω απόψεις : « Αριστοφάνης : Λόγια, Λόγια, Λόγια,σας βαρέθηκα πιά εσάς τους  φιλοσόφους/ Σωκράτης: καλύτερα τα  λόγια από τα φούμαρα που πουλάτε εσείς οι κωμωδιογράφοι».  Πράγματι ο Σωκράτης ήταν το κατάλληλο θέμα για την ενσάρκωση όλων των ανησυχιών του Αριστοφάνους ( ο οποίος βέβαια σε κάθε περίπτωση αντιπροσώπευε ένα ολόκληρο Αθηναϊκό λαό ή μέρος αυτού, το οποίο πλήρως ενστερνιζόταν τις ανησυχίες του).  Όπως ήδη είπαμε  μέσα στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου ο κωμωδιογράφος ανησυχούσε για την παρακμή των παραδοσιακών αξιών και την υποβάθμιση των ηθικών κριτηρίων των πολιτών.
Μέσα από τα κείμενα  της εποχής μπορούμε να τα προσδιορίσουμε όλα αυτά. Ο Περικλής στον Επιτάφιο επαίρεται ότι η πόλη είναι το υπέρτατο αγαθό,κάτι που υποβιβάζει την προσωπική σκέψη υπό την πόλιν. Ας μην ξεχνούμε ότι οι σοφιστές οι οποίοι χαρακτηρίζονταν από ένα λόγο  υποκειμενικό και σχετικιστικό επλήρωναν τη φιλοσοφία τους με λοιδωρίες και ύβρεις. Και όχι μόνον. Ο Πρωταγόρας «εξεβλήθην προς Αθηναίων και τα βιβλία του εκαύθησαν», ο Αναξαγόρας μυνήθηκε για ασέβεια επειδή διακήρυσσε ότι ο ήλιος είναι μία διάπυρη σφαίρα ,μεταλλική μάζα, και καταδικάσθηκε σε εξορία 35 ταλάντων και εξορία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Δημοσθένης (αργότερα) στον περί της των Ροδίων Ελευθερίας εκφράζει τον  εγγενή φόβο ότι εάν ενωθούν όλες οι ολιγαρχίες η Αθηναϊκή Δημοκρατία θα χαθεί, κάτι το οποίο τελείως υπεστήριξε κατά του Φιλίππου στους περίφημους Ολυνθιακούς του. Πουθενά δεν επιτρέπει ο κορυφαίος ρήτορας το πρόσωπο να αποσυνδεθεί από την πόλη, το συμφέρον του πολίτη ταυτίζεται με αυτό της  πόλης. Εξάλλου από τους φιλοσόφους μάθαμε ότι οι Αρχαίοι Αθηναίοι ζούσαν κοντά στη φύση, στερέωναν το νού τους και τις πράξεις τους επάνω στις φυσικές και πολιτειακές πίστεις τους.  Για τους  Αθηναίους του τότε η γαιοκεντρική θεωρία αντιπροσώπευε την ηγεμονική θέση του ανθρώπου και δεν ήταν αντικείμενο διαφωνίας διότι θα τάραζε τη θέση του πολίτη στην  πόλη, στη φύση στον κόσμο. Επίσης η πολιτειακή επιβίωση ανάμεσα σε εχθρούς και φαινομενικά φίλους αναβίβασε σε πρωταρχικό μέγεθος την Πόλη και όχι τον πολίτη. Το ότι ο Πρωταγόρας συζήτησε πώς «για όλα μέτρο είναι ο άνθρωπος» σημαίνει ότι δεν ίσχυε , ο άνθρωπος ήταν  πλήρως υποταγμένος στην  πόλη. Επίσης όταν διδάχθηκε η τραγωδία του Φρυνίχου «Μιλήτου Άλωσις» ήταν τόσο πραγματική για τα δεινά που βρήκαν τους Αθηναίους στα αντίστοιχα ιστορικά γεγονότα ώστε ο ποιητής τιμωρήθηκε με πρόστιμο, κάτι που σημαίνει ότι ο άνθρωπος άρχιζε ως δικαίωμα στο βαθμό και  στην ποιότητα που επέτρεπε η πόλη. Ήδη ο Κρέοντας θα πεί στην Αντιγόνη ότι τίποτε δεν  είναι  χειρότερο κακό από την αναρχία,  επίσης ο Οιδίποδας που θα κάνει τα φρικτά ανομήματα δεν μπορέσει να απορροφηθεί από την πόλη. Ο Σωκράτης ήταν παράλληλα με τον Οιδίποδα «δολοφόνος πατρικών  ψυχών» διότι ο νέος βυθιζόταν  στην εσωτερική μαιευτική οντολογική αναζήτηση και συνδεόταν με την Εσωτερικότητα του Είναι η οποία οδηγούσε στην αιτία της πόλης (στο Αγαθό) αλλά σε τελείως άλλη στιγμή και διάσταση.
Οι κατηγορίες που παραδίδει ο Αριστοφάνης στις  Νεφέλες κατά του Σωκράτους ήταν αυτές του σοφιστή που μαθαίνει κάποιον να πείθει κάνοντας το κακό να μοιάζει με το καλό. Στο έργο του Θουκυδίδη έχουμε το περίφημο απόσπασμα όπου ο μέγας ιστορικός  παραδίδει την αξεπέραστη διαπίστωσή του ότι κατά τον καιρο του Πελοποννησιακού πολέμου οι λέξεις έχασαν τη σημασία τους και σήμαιναν το αντίθετο. Κάτι σαν σοφιστική τέχνη αλλά επιβεβλημένη όχι από άνθρωπο αλλά από τον πόλεμο. Το κακό έγινε καλό και καλός ήταν αυτός ο οποίος παρέδιδε τον πατέρα του χάριν της Πατρίδος (όπως πίστευε). Άρα η σοφιστική τέχνη μάλλον ήταν μισητή στους Αθηναίους διότι αυτοί ήθελαν την σταθερή πόλη η οποία ακλυδώνιστη μεγαλοπρεπώς προχωρεί. Εξάλλου στο σύνολο των τραγωδιών η πόλις παρουσιάζεται με αυτό το οποίο ο ΧάΊντεγγερ θα ονομάσει «υπαρξιακή  μήτρα». Είναι δηλαδή η πολιτειακή  μήτρα η φτιαγμένη όμως από οντολογικά υλικά τα οποία ησυχάζουν τον άνθρωπο και του προσφέρουν μία ευδαίμονα ζωή την οποία κανείς Σωκράτης δεν μπορεί να την καταστρέψει.
Επίσης ο Αριστοφάνης κατανομάζει το Σωκράτη ως άθεο  φυσικό φιλόσοφο ο οποίος στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει τον περιβάλλοντακόσμο αμφιβήτησε φανερά το δίκαιο της πόλης.Φαίνεται ότι η φύση φόβιζε τους Αθηναίους, γι αυτό και στα Ελευσίνεια μυστήρια προσπαθούσαν να απελευθερωθούν μέσα σε αυτή μέσα από ειδικές τελετές. Η  σύμβαση της σιωπής γύρω από τα Ελευσίνεια μυστήρια ίσως αντιπροσώπευε την περίεργη όσο και αντιφατική διαλεκτική η οποία αποτελούσε και το θεμέλιο της Αθηναϊκής πόλης. Πρέπει να γνωρίζουμε πώς λειτουργεί η φύση, να συνδυάζουμε αυτούς τους φυσικούς τρόπους για την καλύτερη λειτουργία της πόλης, μυστικά όμως, διότι τίποτε δεν πρέπει να τεθεί υπεράνω της πόλης και όσων επιτρέπεται να γνωρίζουν οι άνθρωποι της πόλης. Φαίνεται ότι ο Σωκράτης απελευθέρωσε μέσα από τους οριστικούς, εσωτερικά και μαιετυικά απελευθερωτικούς , και επαγωγικούς λόγους του το νέο και γενικά τον Αθηναίο πολίτη, ώστε αυτός να επιθυμεί του Αγαθού ( το πρότυπο του οποίου ακολουθεί η πόλις) και όχι την πόλι ως πραγμάτωση. Αυτό μάλλον του στοίχισε και τη ζωή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο  Αντιφώντας μέσα από τη ζωηρή  του  διαμαρτυρία γύρω από το πόσο υπερτερεί η φύση της πόλης χάραξε τη δυνατότητα της πολιτειακής αμφισβήτησης. Ο Σωκράτης στηριζόμενος στο ζεύγος  του Είναι και της Πόλης θέλησε να κάνει την Πόλι πέρασμα προς το Εκεί, τη Νήσο των  Μακάρων. Ποτέ μάλλον δεν ένοιωσε Αθηναίος Πολίτης όσο Πολίτης του Απείρου Κόσμου της Αληθείας. Αυτό μεταδόθηκε στους νέους μέσα από την πόρτα της μαιευτικής αυτογνωσίας σε σχέση όχι με την Πόλιν αλλά με το Όλον ως Είναι.
Είναι χαρακτηριστικές οι παρακάτω σκηνές από τις Νεφέλες του Αριστοφάνους:  Ο  Άδικος και ο Δίκαιος Λόγος προσωποποιούνται και προσπαθούν ο καθένας να πείσει το Φειδιππίδη για το ποιος είναι ο πιο κατάλληλος να τους διδάξει τον τρόπο και την αντιμετώπιση των δανειστών. Για να πάρει ο άδικος λόγος το Φειδιππίδη με το μέρος του, αναφέρει ότι θα του διδάξει νέες ιδέες και πώς  να αναστρέφει το δίκαιο. Εξ άλλου το δίκαιο δεν υπάρχει , αφού σύμφωνα και με το σοφιστή Πρωταγόρα αυτό το οποίο ο καθένας πιστεύει πέρα από την πόλη είναι η αλήθεια. Είναι σε όλα αυτά βέβαια   σαφής η υπαινικτική αναφορά στο Σωκράτη. Ο Αθηναίος σοφός  θεωρείται ότι πρεσβεύει το άδικο, διότι άδικο είναι να θέλεις να αποδομήσεις την πόλη σπέρνοντας νέες ιδέες και νέα ήθη εσωτερικής, μαιευτικής και οντολογικής απελευθέρωσης.
Έχει τεράστια σημασία να προσδιορίσουμε αξιολογικά το καλό και το κακό, την αλήθεια και το ψέμα, το δίκαιο και το άδικο όσον αφορά το Σωκράτη. Καλό και αληθές και δίκαιο ήταν-όπως αναφέρει ο Δημοσθένης στο λόγο του «Περί της των Ροδίων Ελευθερίας» - το συμφέρον της Αθήνας. Μετά τον Παρθενώνα οι Αθηναίοι θεώρησαν ότι παγίωσαν τη θέση τους στην ιστορία και όπως ο Παρθενώνας δεν αλλάζει έτσι παρόμοια και αυτοί δεν θα έπρεπε να αλλάξουν. Κάθε αλλαγή θα επέφερε το θάνατό τους και την ιστορική τους εξαφάνιση. Ως εκ τούτου η οντολογική εσωτερική και υποκειμενική ενώπιον του Όντος σωκρατική αφύπνιση εθεωρήθηκε άδικη, κακή και ψεύτικη. Ο Σωκράτης αποδομώντας το Υποκείμενο και μεταφέροντάς το από τη μήτρα της πόλης στη θερμοκοιτίδα της εριβώλου Φθίας ουσιαστικά  άφησε ιστορικά και αξιολογικά την Αθήνα. Αυτό δεν θα αποτελούσε πρόβλημα επί Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (ίσα-ίσα που οι Ρωμαίοι αγάπησαν το Σωκράτη) , οι Στωϊκοί εξέλιξαν κατά τρόπο κοσμοπολιτικό τη Σωκρατική αυτογνωσία και υποκειμενικότητα, όμως ήταν τεράστιο πρόβλημα για την εύθραστη μικροδημοκρατία του κλεινού άστεως.
Στον Πλατωνικό Γοργία ο Καλλικλής είναι σαφής. Η φιλοσοφία αποτελεί ωραίο επίτευγμα για τους νέους, αλλά το να την πάρει στα σοβαρά ένας τέλειος άνδρας αυτό θα σήμαινε καταστροφή. Η φιλοσοφία στο Σωκράτη είναι έρις, διάλογος,  ξεθεμελίωμα, η ιδανική πνευματική κατάσταση,  η επιστροφή όλων στον κόσμο του Αγαθού, η σύνθεση των αντιθέτων.Στη νήσο των μακάρων ο δειλός συναντά το  γενναίο και ενώνεται μαζί του, ο Σπαρτιάτης τον Αθηναίο, ο δίκαιος και ο άδικος ενώνονται διότι πλέον γνωρίζουν και είναι έκοντες ένα. Αυτό ίσως απετέλεσε και το  οντολογικό βάθος της  περίφημης φράσης εάν  την αναπτύξουμε εσωτερικώς.Ουδείς εκών κακός. Κανείς με τη θέλησή του δεν είναι κακός, η κακία είναι άγνοια. Άρα στη νήσο των μακάρων όπου όλοι θυμούνται και γνωρίζουν η κακία παύει να υπάρχει και όλα γεύονται την αρχέγονο ενότητά τους. Όταν ο Σωκράτης δίδασκε αυτά στις παλαίστρες και στην αγορά, πέρα από όσα διαβάζουμε και στους πλατωνικούς διαλόγους ( οι οποίοι είναι αδύνατο να έχουν πεί όλα τα διδάγματα του μεγάλου φιλοσόφου) είναι φυσικό η Αθηναϊκή πόλη μάλλον να τον  φοβήθηκε παρά να τον ενστερνίσθηκε. Εξάλλου η ανάμνηση του Σωκράτη δεν  πρέπει να ήταν  έντονη αν κρίνουμε από την αδυναμία της Αθήνας να χειρισθεί την ιστορική της πορεία και προτάσσοντας λόγο ενωτικό να προτείνει όσα μετέπειτα πρότεινε και εφήρμοσε ο Φίλιππος και ο Μέγας Αλέξανδρος.
Σύμφωνα λοιπόν με τον Καλλικλή η φιλοσοφία αφαιρεί από τον άνθρωπο κάθε ικανότητα δράσης και τελικά τον αφήνει στην άγνοια. Άγνοια των νόμων του κοινωνικού συνόλου , των αρχών οι οποίες διέπουν το δημόσιο και τον ιδιωτικό βίο, των  πραγματικών παθών των συνανθρώπων του. Καλό είναι βέβαια να επιδίδεται κανείς ως έφηβος στην καλλιέργεια της φιλοσοφίας μέχρις ένα βαθμό. Ο ενήλικος όμως οφείλει να την αφήσει μαζί με τα λοιπά αθύρματα της παιδικής του ηλικίας. Δεν ταιριάζει σε άνδρα ικανό και ώριμο να μη συμμετέχει σε δημόσιες υποθέσεις αλλά απλά να κάθεται και να μουρμουρίζει και να συζητεί με «αγοράκια στη γωνία». Ο Σωκράτης βέβαια στην Πολιτεία θα προλάβει το Γοργιακό Καλλικλή  και θα μας πεί ότι οι σοφοί και οι πεπαιδευμένοι θα πρέπει να εισέλθουν στην πολιτεία και να βοηθήσουν τους συμπολίτες , όχι όμως μόνο στις δημόσιες υποθέσεις αλλά και στην πορεία προς την άνω οδό του Φωτός. Αυτό και μόνο ξεθεμελίωνε την Αθηναϊκή πολιτεία, διότι δεν ήταν «φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας». Η πόλη διαλυόταν αν οι φιλόσοφοι υπερύψωναν τόσο πολύ τους ανθρώπους. Το κώνειο πάντα ήταν μία καλή λύση. Οι νέοι ως άνθη θα  έπρεπε από μικρά ηλικία ναμάθουν τη θυσία και την προσφορά στην πατρίδα και όχι να παίρνουν στα σοβαρά τις φιλοσοφίες του  Σωκράτους.
Αν παρατηρήσουμε εξάλλου προσεκτικά το σύνολο των Πλατωνικών διαλόγων θα  διαπιστώσουμε ότι σπάνια ο Πλάτων καταλήγει σε μία τελεσίδικη απόφαση, η οποία όμως πάντα δουλεύεται μέσα από πολλές γνώμες και απόψεις. Όπως ήδη είπαμε ο Σωκράτης σε αρκετές των περιπτώσεων δεν  ήταν συμποσιαστής στους διαλόγους αλλά σταματούσε μαθητές του  ώστε από αυτούς να αντλήσει το διάλογο του κάθε συμποσίου προκειμένου να στηρίξει την επιγενομένη συζήτηση.Γενικά αυτό επίσης αποδεικνύει ότι αγαπητός ο Σωκράτης δεν ήταν από όλους τουλάχιστον.Δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε και η απίστευτη  διαμάχη του με τους σοφιστές (οι οποίοι σε αρκετές των περιπτώσεων είχαν τεράστια πολιτική  δύναμη) πόσο έπαιξε ρόλο στη  δολοφονία του. Αν κρίνουμε επίσης από το παράδειγμα του μαθητή του Σωκράτη Κριτία ο οποίος ήταν και μαθητής του αλλά και ένας εκ των τριάκοντα τυράννων ,καταλαβαίνουμε ότι πολλοί από τους μαθητές του ίσως τον πλησίαζαν από περιέργεια,ποτέ δεν τον καταλάβαιναν, μάθαιναν κάποιες πρακτικές καλής ζωής πολιτικής σταδιοδρομίας (κάτι που ήταν παντελώς άσχετα με τη φιλοσοφία του μαθητή του Πλάτωνος) και μετά τον εγκατέλειπαν.
Στο σύνολο λοιπόν των Πλατωνικών διαλόγων υπάρχουν δύο και τρείς και παραπάνω γνώμες πρίν ο Σωκράτης δικαιολογήσει ελλόγως την επικρατέστερη. Στο Συμπόσιο ο Αγάθων προβάλλει την πλέον γήϊνη και συναισθηματική πλευρά του έρωτος πρίν έλθει η Διοτίμα και συζητήσει για την ουράνια πλευρά του Έρωτος. Στην Πολιτεία η δικαιοσύνη περνά από χίλια κύματα και γνώμες πρίν καταλήξει στην περίφημη σωκρατική διατύπωση «τα εαυτού πράττειν», προσπερνώντας αξιολογικά την  γνώμη περί επικράτησης του ισχυροτέρου. Τα ίδια ισχύουν και στον περί ανδρείας λόγο του Λάχιτος πρίν καταλήξουν στον ορισμό της ανδρείας ως «γνώση των δεινών και θαραλλέων».
Αυτό εξηγείται πέρα από τους όποιους φιλοσοφικούς λόγους  και πολιτικά: Εξηγώντας πολλά για την πολιτική καταδίκη του Σωκράτους. Ο Σωκράτης  μετρούσε μέσα από τις πολλές παρασχεθείσες γνώμες στους διαλόγους του το πολιτικό κλίμα και τις κοινωνικές γνώμες  γύρω από τα θέματα που ερευνούσε. Παρέδιδε όλα όσα κυκλοφορούσαν στην καθημερινή, πολιτική και κοινωνική ζωή των Αθηνών πρίν τα αναγάγει στον κόσμο της φιλοσοφίας και της οντολογικής ανεύρεσης των σωστών ορισμών περί των ερευνητέων εννοιών. Ουσιαστικά δηλαδή ξεπερνούσε την εποχή του και το μυαλό των συγχρόνων του. Έδιδε νέους ορισμούς και νέους τρόπους προσπέλασης της ηθικής,των αρετών και της οντολογικής πορείας των ανθρώπων.Ξεπερνώντας ο Σωκράτης τους συνομιλητές του ουσιαστικά ξεπερνούσε την πόλη του και την εποχή του, δείχνοντας νέους τρόπους ζωής, αρετών, οδών και ονείρων. Οι Αθηναίοι όμως μέσα από το κώνειο έλυσαν το γόρδιο δεσμό που τους βασάνιζε. Αφού δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν το μεγάλο δάσκαλο τον έστειλαν μόνο του στη  χώρα προορισμού του, στη νήσο των  μακάρων, στη χώρα του Είναι.
O  Σωκράτης θεώρησε την παρούσα πόλη ως αντανάκλαση του  πόλεως του  Αγαθού. Εκεί τα πραγματικά εδώ τα απεικάσματα. Εκεί οι  δυνάμεις του όντος και οι ενέργειές τους εδώ όλα εμφανίζονται ως πολιτικές δράσεις και δημόσιες υποθέσεις. Φυσικά ο Αθηναίος σοφός ασχολήθηκε με τις πρωτότυπες δυνάμεις  και όχι με τα απεικάσματα. Στον Τίμαιο παρουσιάζεται επακριβώς ότι  αυτή η πόλη είναι παρασκευασμένη ολοκληρωτικά επάνω στην πόλη του Αγαθού.Ούτως ή άλλως εκεί  όδευσε ο Σωκράτης.
Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

H πρόσφατη ανάρτηση.

Eξαιρετική προσέγγιση.

Διαχρονικός λόγος.  Πατήσθε επάνω στον τίτλο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις.