Η Ελληνική Δημοκρατία του Ρήγα.



Η διακήρυξη των γενικών φιλελεύθερων  αρχών οι οποίες πάντα θεωρούνταν αυτονόητες από   όλα τα φωτισμένα πνεύματα απετέλεσε το μέγα επαναστατικό αίτημα για τις κοινωνίες των βαλκανίων κατά τα έτη της οθωμανικής επικυριαρχίας. ου αι. είχε καθορίσει με φιλοσοφικό τρόπο την ισότητα, οι άνθρωποι που αναπτύσσουν έναντι του Αγαθού το Νού εξισώσονται έναντι του Ωραίου και του Καλού διότι αναπτύσσουν όλες εκείνες τις δυνάμεις που δίνουν  ξεχωριστή αξία στον άνθρωπο και αναπτύσσουν την κοινωνία.
Ο Ρήγας ωστόσο προχώρησε πέρα από τα συνήθη φιλελεύθερα δεδομένα. Το πολιτικό και κοινωνικό σύστημα το οποίο οραματιζόταν ο Ρήγας είχε ως απόλυτη βάση την ισονομία μιας και ο ίδιος κήρυττε την ισότητα ως το βασικότερο και αναπαλλοτρίωτο φυσικό δικαίωμα ( δεν απομακρύνεται από την έννοια της ισότητας στον Επιτάφιο όπου οι πεπαιδευμένοι πολίτες είναι ισόνομοι). Στην Ελληνική Δημοκρατία του Ρήγα, εκεί όπου ο πανάρχαιος λόγος του Αναξαγόρα επιστρέφει, δεν θα γινόταν ανεκτή καμμία διάκριση μεταξύ των ανθρώπων εφόσον οι κάτοικοι της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι εκ φύσεως ίσοι. Η Ελληνική Δημοκρατία του 5
Ο Ρήγας δεν έμεινε σε  μία εξωτερική κοινωνική ισότητα, τυχαία κατά βάση, αλλά συνδύασε την ισονομία με την έννοια του Έθνους. Η εθνική αντιπροσώπευση, η εθνική παράσταση έπρεπε να στηρίζεται στο σύνολο του πληθυσμού οι οποίοι εξισώνονταν ενώπιον του Νόμου και της Ελληνικής παιδευτικής κληρονομιάς. Επίσης το Σύνταγμα ανεγνώριζε την ισότητα ανδρών και γυναικών εντός της Ελληνικής Δημοκρατίας η οποία σε κάθε περίπτωση  αποτελεί απ΄ευθείας ανάμνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας του Επιταφίου του Θουκυδίδου. Ο Ρήγας ( έχοντας ίσως στο νού του τον «ηρέμα άθεον» Θουκυδίδη) αποστρεφόταν όλες τις μορφές ιεραρχίας , γι΄αυτό το λόγο εξοβέλισε και την Εκκκλησία από το πολιτειακό σύστημά του. Ακόμα και στο στράτευμα της Ελληνικής Δημοκρατίας διεκήρυξε ότι δεν υφίσταται καμμία  διάκριση αξιωματικών και στρατιωτών σε περίοδο ειρήνης, αυτή υπάρχει και ισχύει σε καιρό πολέμου και μόνο.

Μέσα στην Ελληνική Δημοκρατία η κοινωνική νομοθεσία του Ρήγα, μας θυμίζει έντονα τον ανθρωπιστικό πολιτισμό που ανέτειλε στην Ελλάδα των σοφιστών και του Σωκράτους. Η αναγνώριση του δικαιώματος της εργασίας σε όλους υποχρέωνε την κοινωνία να παρέχει σε μη προνομιούχους πολίτες τα απαραίτητα μέσα παραγωγής η στέρηση των οποίων  τους οδηγούσε στη νωχέλεια, στην απραγμωσύνη και στην απραγία.Επίσης η πολιτεία θα πρέπει να λαμβάνει σταθερά ειδικά μέτρα και εργασιακά για τους αναπήρους πολέμου. Όπως αναμενόταν ο Ρήγας έδωσε στην ιδανική του πολιτεία την πρέπουσα θέση και στην παιδεία. Στη δημόσια εκπαίδευση. Το κράτος όφειλε να ιδρύσει σχολεία παντού,ακόμα και στα πλέον απομακρυσμένα μέρη προκειμένου και  άνδρες και γυναίκες να μορφώνονται. Ιδιαίτερη μνεία επεφύλαξε ο Ρήγας στη σπουδή της Ελληνικής γλώσσας και των  αρχαίων Ελλήνων σοφών. Έπρεπε από λογίους να διδάσκεται σωστά και ηθικοπλαστικά η Ελληνική γλώσσα.Στις μεγαλύτερες πόλεις σύμφωνα με τον Έλληνα Διαφωτιστή θα  έπρεπε να διδάσκονται η ιταλική και η γαλλική, για τον απλούστατο λόγο ότι ως γλώσσες του Διαφωτισμού θα άνοιγαν στην Ελληνική Δημοκρατία την επαφή με τη Δύση.
Ο Ρήγας πιστός στις απόψεις του Ρουσσώ περί του πολιτεύματος πίστευε ότι ο λαός στο σύνολό του ήταν η πηγή της εθνικής κυριαρχίας και της εθνικής αντιπροσώπευσης. Πίστη η οποία είχε θεμελιωθεί μέσα από τα γραπτά του Πλάτωνος και του Αριστοτέλους οι οποίοι με βάση την παιδεία και τον γενικότερο ιδεατό και αξιακό προσανατολισμό των ανθρώπων πίστευαν ότι μπορούσαν να οδηγηθούν στην έννοια του Έθνους και της ΕΘνικής κυριαρχίας, ανθρώπων  οι οποίοι είχαν κοινά εγγενή και επίκτητα χαρακτηριστικά.Σύμφωνα με το Ρήγα ο κυρίαρχος και «αυτοκράτορας»  λαός μπορούσε να αποφασίζει για όλα τα θέματα χωρίς κανένα περιορισμό. Η λαϊκή κυριαρχία η οποία ένωνε όλους τους πολίτες σε ισότιμη βάση έπρεπε να ασκείται με την καθολική βέβαια ψηφοφορία αλλά και τη λαϊκή συμμετοχή και συναίνεση στις αποφάσεις των Εθνοσυνελεύσεων και των Κοινοβουλίων.
Το δικαίωμα της επανάστασης  συνιστά για τον Έλληνα διαφωτιστή το έσχατο εχέγγυο της Ελευθερίας και της ανάπτυξης. Αν η κυβέρνηση παραβίαζε ή σφετεριζόταν τα δικαιώματα του λαού και αποδεικνυόταν αφερέγγυα και ανάλγητη ο λαός όφειλε να ξεσηκωνόταν σύσσωμος κατά των τυράννων του. Στην πολιτική φιλοσοφία του Λόκ αυτό το δικαίωμα της επανάστασης ονομάζεται «προσφυγή στον ουρανό» και σημαίνει το απόλυτο δικαίωμα του ελευθέρου λαού να εξεγερθεί κατά όσων σφετείσθηκαν την κυβέρνηση και την εμπιστοσύνη του Έθνους προς το  πρόσωπό τους  δίδοντάς τους την  πολιτική εξουσία.
Η Ελληνική Δημοκρατία σύμφωνα με το Ρήγα( η οποία περιέκλειε την ευρυτέρα περιοχή των Βαλκανίων με αποκλειστικό σκοπό την μεταβυζαντινή ένωση της περιοχής με στόχο την σφαιρική ανάπτυξη και ευδαιμονία μέσα από την κοινή ειρήνη και πρόοδο ενώπιον των Ελληνικών αξιών και ηθών όπως αυτά μεταλαμπαδεύθηκαν από τη φιλοσοφία των Πλάτωνος και Αριστοτέλους προς τους Διαφωτιστές) έπρεπε να είναι ενιαία και αδιαίρετη. Ο μεγάλος Έλλην επαναστάτης πολύ  είχε επηρεασθεί από τη σήψη και τη διάλυση στην οποία είχε περιέλθει η οθωμανική αυτοκρατορία. Η πολιτική ενότητα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα από το πνεύμα της Ελληνικής παραδοσιακής δημοκρατίας τα οποία εμφιλοχωρήθηκαν και στον ευρωπαϊκό διαφωτισμό. Η πολιτική ιδεολογία του ριζοσπαστικού διαφωτισμού μπορούσε να αποτελέσει πηγή ζωής για το φιλόδοξο όραμα του Ρήγα. Άνθρωποι ελεύθεροι, ίσοι έναντι του Λόγου, αναπτυσσόμενοι σε σχέση με την παδεία και την ελευθερία, θα μπορούσαν στην μεταοθωμανική εποχή να ενωθούν και με γνώμονα τις παραδοσιακές Ελληνικές αξίες να καταστήσουν τα Βαλκάνια ενιαίο κράτος ευδαιμονίας  και ανάπτυξης.
Μέσα από την πίστη του σε αυτά τα ηθικά συστατικά του πολιτικού προγράμματός του ο Ρήγας διαμόρφωσε τη λύση για τα όποια εθνικά προβλήματα της πολιτείας του, σε σχέση πάντα με τα παραδοσιακά και χρονίζοντα  ιστορικά προβλήματα της περιοχής. Στο τέλος του 18ου αι. η Ελληνική γλώσσα  ήταν η linqua franca των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου, διά μέσου αυτής η Ελληνική παιδεία εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή και ωρίμασε πνευματικά και αξιακά την μεταοθωμανική εποχή, σε ένα εύρος που  μάλλον κάλυπτε τη νοτιοανατολική ευρώπη. Ουσιαστικά η Ελλάδα ποτέ δεν σκλαβώθηκε ως πνεύμα και γλώσσα συνέχισε  ακάθεκτη το κοσμοσωτήριο και ωφέλιμο έργο της, πολιτιστικά και πνευματικά.  Εξάλλου μέσα στους κόλπους της συντηρητικής και καθαρά παραδοσιακής κοινωνίας των Βαλκανίων η Ελληνόφωνη διανόηση, ένα τμήμα των ελληνοφώνων εμπόρων, και η φαναριώτικη διοίκηση και επιρροή, όλες αυτές οι παράμετροι απετέλεσαν το συνειδητά εκσυγχρονιστικό –ειδικά μετά το 1798- επαναστατικό στοιχείο στην περιοχή. Ο Ρήγας είχε επαφή με πολλές κοινωνικές ομάδες, ήταν εξάλλου σταδιακά μέλος σε πολλές από αυτές.
Ο Ρήγας συνδύασε τον πόθο του για εθνική απελευθέρωση με την υφέρπουσα ιστορική ανάγκη για ριζικό κοινωνικό μετασχηματισμό. Επίσης τη δυνατότητα όλα τα Έθνη των Βαλκανίων να ενωθούν κάτω από τον Ελληνικό Πολιτισμό από τον οποίο σε βάθος χρόνου έλαβαν τα πολιτειακά, πολιτιστικά και πνευματικά δάνεια πολιτικής ζωής και επιβίωσης.Στην Πολιτική θεωρία του Ρήγα η δημοκρατική ελευθερία , η κοινωνική δικαιοσύνη και η εθνική ανεξαρτησία ήταν έννοιες αλληλένδετες υπηρετούσες την κοινή ιστορική και παραδεκτή  λογική. Ο Ρήγας πρόβαλε την παιδεία μέσα από το  πνεύμα του μεγάλου προσωκρατικού του Δημοκρίτου, ως παράγοντος ο οποίος μπορεί να αναμορφώσει τον άνθρωπο, την ανθρώπινη φύση,  να ελέγξει τα πανάρχαια ανθρώπινα πάθη, τα οποία τόσο πολύ είχαν διογκωθεί μέσα από την οθωμανική αυτοκρατορία και τους αιώνες της συνεπαγομένης σκλαβιάς. Ο σοφός διαφωτιστής σωστά διείδε ότι όλα –ως άλλος Σωκράτης – είναι θέμα παιδείας, ανάμνησης του ωραίου,γνώσης της επιστήμης, πνευματικής προσωπικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η επανάσταση του Ρήγα είχε τα χαρακτηριστικά της αποκτηθείσης κοινωνικής ηθικής , λογοτεχνικής μεταφοράς των φιλοσοφικών αγαθών( από αυτή την πίστη προέκυψε και ο Θούριος) o Ρήγας επανέφερε το πανάρχαιο και καθαρά Σωκρατικό αίτημα καθολικής μόρφωσης.Πίστευε ότι οι άνθρωποι διαχωρίζονται ανάλογα με τη μόρφωσή τους, θεωρούσε ότι η  μόρφωση μεταρρυθμοί τον άνθρωπο. Γι αυτό και στο περίφημο «Φυσικής απάνθισμα» συναντούμε την περίφημη φράση : «Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά». Και όμως η ελευθερία του Ρήγα μας επαναφέρει στους οντολογικούς κόσμους του Παρμενίδου όπου η ελευθερία είναι το πλήρες άνοιγμα του ανθρώπου στο Όλον, στον κόσμο, στη ζωη που περνά δίπλα μας και μας καλεί να τη ζήσουμε και να την απολαύσουμε.
Ο Ρήγας μέσα από το Φυσικής απάνθισμα, και το σχολείο των ντελικάτων εραστών, διατύπωση τη βούλησή  του για διαφωτισμό των πνευμάτων, προσπαθώντας βέβαια να επιφέρει και μία επανάσταση στα ήθη της τότε Ελληνικής κοινωνίας η οποία σταδιακά προχωρούσε προς τον εκδυτικισμό της. Μέσα από την πρωταρχή της διαμόρφωσής της σε μεταδιαφωτιστικά πρότυπα πάντα σε συνδυασμό με την Ελληνική ταυτότητα και παράδοση.
Ο  όλος κόσμος του  Ελληνισμού μαζί με την πολιτιστική και ηθική του λάμψη αναβίωσαν ανάγλυφα στην Ελληνική μετάφραση του έργου του Abbe Barthelemy : Περιήγησις του νέου Αναχάρσιδος στην Ελλάδα. Σε αυτό το έργο προβάλλει η ηθική φυσιογνωμία του φωτισμένου διανοουμένου.  Φαίνεται η βαθιά αγάπη του Ρήγα για το χωριό του το Βελεστίνο το οποίο είχε υποχρεωθεί να εγκαταλείψει εξαιτίας της τουρκικής τυραννίας.
Ως εκ τούτου ο Ρήγας δείχνει σε εμάς τους άμεσους απογόνους του το δρόμο που δεν θα πρέπει να λησμονήσουμε, προς μία Ελλάδα η οποία πρώτα από όλα επιβάλλεται να ανήκει σε  Έλληνες μορφωμένους και με ιστορική συνείδηση της αποστολής των και της παρακαταθήκης του Έθνους  που μεταφέρουν. Επίσης ο μέγας αυτός Επαναστάτης μας καταδεικνύει όλους τους τρόπους προκειμένου  τα Βαλκάνια να μην είναι και να μην αποτελούν την πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης. Τα Βαλκάνια έχουν κοινές Ελληνικές πολιτιστικές ρίζες πέρα από τις ποικίλες εθνικές καταβολές. Σε κάθε περίπτωση είναι εφικτή η διακρατική επικοινωνία και ανάπτυξη ειλικρινών σχέσεων  ανάπτυξης και εξέλιξης. Τελικά ο  Ρήγας ως γνήσιο παιδί και τέκνο του Διαφωτισμού μας φωτίζει τον αληθή δρόμο προς την ευρώπη. Η ευρώπη χρειάζεται  ελεύθερους ανθρώπους, πεπαιδευμένους, με εθνική συνείδηση, με διάθεση από κοινού να κτίσουν ένα ενιαίο κράτος βασισμένο στις εθνικές παρακαταθήκες. Η Ευρώπη χωρεί όλους τους ανθρώπους τη στιγμή κατά την οποία κτίζεται επάνω σε στέρεα μορφωτικά, ιστορικά και πολιτιστικά θεμέλια.
Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

H πρόσφατη ανάρτηση.

Καλεντερίδης: Η πατσαβούρα της Συμφωνίας των Πρεσπών και η εντολή Μέρκελ σε Τσίπρα: «Πάρε συντάξεις, δώσε…»

16/11/2018   pitsiriki1 Είναι τραγικό να βλέπεις τους Σκοπιανούς να εξευτελίζουν τη χώρα σου. Όταν υπογραφόταν η επαίσχυντη και προ...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.