Tα πολλαπλά μηνύματα των τριών Ιεραρχών.


Η εορτή των τριών Ιεραρχών αποτελεί γνωσιολογικό σταθμό στην εξέλιξη αυτού του κόσμου, ως κουλτούρα, βούληση και ηθική εξέλιξη του ανθρώπου. Σηματοδοτεί την καθολική δυνατότητα του Ανθρώπου ως έννοια να ορθώσει πνευματικό ανάστημα και ενδελεχώς να ωριμάσει νοητικά και αξιακά. Οι τρείς Ιεράρχες συνεχίζουν το έργο του Έλληνος Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Μακεδών στρατηλάτης διέδωσε τον Ελληνικό Λόγο στα  πέρατα της οικουμένης. Αυτό είχε μία σημαντικότατη καθαρά αξιολογική αλλά και γνωσιολογική συνέπεια. Πλέον η γνώση δεν ήταν προνόμιο των σοφών και των ολίγων «μακάρων». Όλοι μπορούσαν να μεθεξουν του Ελληνικού Λόγου και της συνεπαγομένης γνώσης την οποία αυτός επαγγέλεται. Γύρω από την Ιδέα, τον Κόσμο και τον Άνθρωπο. Οι τρείς ιεράρχες είναι αυτοί οι οποίοι έδειξαν το πώς στην αχανή Βυζαντινή αυτοκρατορία οι άνθρωποι μπορούν να ενωθούν έναντι ενός σημαντικού συνεκτικού δεσμού: αυτόν της παιδείας. Ο Πλάτων το είχε πρώτος υπονοήσει. Οι άνθρωποι προέρχονται από τον κόσμο των ιδεών και ενώνονται ενώπιον της ιδέας του Αγαθού. Ο Βασίλειος και οι λοιποί ιεράρχες αυτή την πίστη την μετήλλαξαν σε παιδεία, οι άνθρωποι δύνανται να μορφωθούν και να ενωθούν γνωσιολογικά και αξιολογικά ενώπιον της Αληθείας.
Ο δρόμος είχε ανοίξει μέσα από τον περίφημο Πλατωνικό διάλογο «Πρωταγόρα».Eκεί ο Αθηναίος φιλόσοφος θα διακηρύξει για πρώτη φορά ότι η αρετή  μπορεί να διδαχθεί. Εξάλλου στη Σωκρατική διδασκαλία  δεν υπάρχει καλός και κακός, υπάρχει αυτός που γνωρίζει το καλό και το πράττει, αυτός ο  οποίος το αγνοεί και άρα καθίσταται «κακός».  Ο Ελληνικός Πολιτισμός παρέδωσε στους τρείς ιεράρχες,μύστες της Ελληνικής φιλοσοφίας το δόγμα ότι όλα είναι γνώση. Όπως είπε ο Δημόκριτος η  γνώση μεταρρυθμίζει και ανακαινίζει τον άνθρωπο. Οι τρείς ιεράρχες σε αυτό το επίπεδο πρωτοτύπησαν. Έκαναν συγκεκριμένο το αξιολογικό και γνωσιολογικό σύστημα του χριστιανισμού, το οποίο εξήλθε μέσα από τις Πλατωνικές και Αριστοτελικές νόρμες και κατηγορίες, προκειμένου ο Άνθρωπος ως έννοια και ατομικότητα να φωτισθεί. Το πρώτο βήμα του Χρυσοστόμου είναι να συζητήσει στον «περί ακαταλήπτου» λόγον του,ότι η γνώση του Θεού ενώνει όλους τους ανθρώπους. Πράγματι οι τρείς ιεράρχες εργάσθηκαν στην ένωση Ανατολής και Δύσης ενώπιον της Γνώσης. Για πρώτη φορά ο κόσμος θα  μπορούσε να ενωθεί μπροστά σε θείες αλήθειες. Γι αυτό το λόγο εξάλλου,ως κάτι το αξιολογικά  ενωμένο, άντεξε το Βυζάντιο 1100 χρόνια. Αναφέρει  ο Πατήρ: « έτσι συμβουλεύει  και ο Παύλος,όλο αυτό το οποίο πηγάζει από μέσα σας θα πρέπει να οδηγεί προς την ειρήνη όλων των ανθρώπων».
Η παιδεία βαδίζει επάνω σε Σωκρατικά ίχνη,είναι αξιολογική και στοχευμένη. Δεν έχει σκοπό και μόνο να γεμίσει με γνώσεις το Υποκείμενο. Έχει σκοπό να το αλλάξει και να το  ωριμάσει ως χαρακτήρα σε σχέση με την ιδέα του Θεού, προκειμένου όλοι οι άνθρωποι να αποτελέσουν μία ευλογημένη Πολιτεία φωτισμένων ανθρώπων. Παρατηρούμε ότι ολοκληρώνεται  ο δρόμος των Στωϊκών οι οποίοι διεκήρυξαν ότι η ανθρώπινη φύση είναι τμήμα της παγκόσμιας φύσης η οποία καθοδηγείται από τον παγκόσμιο νόμο της Λογικής. Πράγματι για το Βασίλειο η  Λογική διά της παιδείας είναι η δυναμική αξία η οποία μπορεί να  συνενώνει όλους  τους ανθρώπους ως κόσμο και σκοπό. Προς έναν εαυτό υπεύθυνο,προς ένα κόσμο ενδελέχειας. Αρκεί οι άνθρωποι να θυμηθούν τον τρόπο της Ιδέας και της μητέρας Φύσης. Αναφέρει ο ιερός Πατήρ: «Είναι ανάγκη να μεταποιηθει ο κόσμος εάν πρόκειται και η των ψυχών κατάστασις να μεταβληθεί προς άλλο είδος ζωής. Διότι όπως η παρούσα ζωή είχε τη φύση της σε συγγένεια με τον κόσμο αυτό έτσι και η μέλλουσα στην οποία θα διαβιούν οι ψυχές θα μετάσχει στην οικεία με αυτήν κατάσταση».(Εξαήμερος, α΄ομιλία).
Ουσιαστικά οι τρείς ιεράρχες ολοκλήρωσαν την ανθρωποκεντρική γνωσιολογική κατοχύρωση του πολιτισμού μας, η οποία θεμελιώνεται επάνω στα ασφαλή θεμέλια της παιδείας. Η παιδεία είναι το ρευστό πνευματικό στοιχείο το οποίο διαχέει τις ιδέες και τις αξίες σε όλους τους ανθρώπους, διαπλάθει την ανθρώπινη φύση, τη συνδέει με το όντως όν, δημιουργεί έναν ενωμένο κόσμο γνώσης και ηθικής. Ο Σωκράτης μέσα από τους οριστικούς και επαγωγικούς του λόγους αλλά και τη μαιευτική και απορητική του φιλοσοφία είχε διακηρύξει την πίστη του ότι η σύλληψη της αληθείας είναι θέμα γνώσης και παιδείας. Εσωτερικής αναζήτησης, αυτής η οποία μέσα από το «γνώθι σαυτόν» οδηγεί το Υποκείμενο στη σύνδεση με τον κόσμο του Ωραίου και  του Καλού. Σε αυτόν τον κόσμο εξάλλου τόσο νηφάλια έφυγε ο Αθηναίος σοφός. Οι Στωϊκοί επίσης μέσα από το βασικό τους απόφθεγμα «κατά φύσιν ζήν» διατράνωσαν την πίστη τους ότι ο άνθρωπος διά της παιδείας μπορεί να απελευθερώσει όλες εκείνες τις δυνάμεις οι οποίες θα τον συνδέσουν με την πρωταρχική ιδέα αυτού του κόσμου αλλά και με τον πραγματικό κόσμο.
Η παιδεία θεωρείται ως αυτοενδοσκόπηση, ως γνώση των κοσμικών δυνάμεων, ως σύνδεση των ανθρωπίνων ικανοτήτων και σκέψεων με τον κόσμο και το θεό. Η φύση νοείται ως το σύνολο των ανθρωπίνων ιδιοτήτων. Σε αυτό το σημείο μεγαλούργησαν οι τρείς Ιεράρχες. Διέπλασαν την καινή παιδευτική ανθρώπινη φύση η οποία πλέον διά της παιδείας βρίθει όλων εκείνων των ιδιοτήτων οι οποίες την συνδέουν με τον κόσμο της αληθείας και το θεό της σωτηρίας. Ο Χρυσόστομος στο λόγο του για τον Απόστολο Παύλο αναφέρει χαρακτηριστικά : « Δίδοντας τους νόμους του Θεού στη  διάνοια των ανθρώπων και στην καρδία των ανθρώπων γράφονται αυτοί». Αίφνης ο άνθρωπος γίνεται δοχείο το οποίο μπορεί να γεμίσει παιδευτικά από τη χάρη  και τη γνώση  του Θεού. Η φύση του ανθρώπου πλάθεται ως το σύνολο των ιδιοτήτων της θείας γνώσης και πράξης. Ο άνθρωπος αποτελείται από διάνοια και καρδία. Αυτά τα δύο μεγέθη είναι οι βασικοί υποδοχείς της παιδείας των τριών Ιεραρχών. Η διάνοια είναι ο μεγάλος μεσολαβητής νούς ανάμεσα στον άνθρωπο και το θεό. Συλλαμβάνει τις θείες ιδέες, αξίες, πράξεις και τις παραθέτει στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος μαθαίνει το πρέπον, τον εαυτό του, τις δυνάμεις  του κόσμου, την αρμονία και τη δικαιοσύνη, τη σώφρονα και δικαία ζωή αλλά και το πώς μέσω αυτών θα πορευθεί σε΄ένα κόσμο καλλίτερο. Όμως όλα αυτά δεν μένουν επιφανειακή και στείρα εγκεφαλική γνώση. Η καρδία  ως κέντρο των ανωτέρων συναισθημάτων του ανθρώπου,
Συνεχίζεται λοιπόν η Σωκρατική ηθικοπλαστική δυναμική της παιδείας. Η παιδεία πλέον δεν είναι παρατηρητική στείρα συλλογή γνώσεων, αλλά αυτή η οποία διαπλάθει την καινή φύση. Ποιες είναι οι ιδιότητες της καινής φύσης η οποία διά της παιδείας των Ιεραρχών οικοδομείται στον καινό άνθρωπο; Οι αρετές, η συνέπεια λόγων  και έργων, η εσωτερικοποίηση της γνώσης η οποία ωθεί τον άνθρωπο στη βούληση, στην εκτέλεση ωραίων έργων. Ο άνθρωπος πλέον θέτει σκοπό στη ζωή του, την ομοίωσή του με το Θεό του Καλού, του Ωραίου, του Δικαίου. Η παδεία πλέον καθίσταται εσωτερικό μεταρρυθμιστικό διαπλαστικό μέγεθος, φέρνει τον άνθρωπο στα μέτρα της Αντιγόνης. Ο άνθρωπος πλέον γνωρίζει την αλήθεια και την πράττει, δεν μπορεί παρά να είναι σώφρων, δίκαιος, όσιος , ανδρείος. Αποκαθίσταται πλήρως η σύνδεση του Σωκράτη ανάμεσα στη γνώση και την παιδεία. Ουδείς εκών κακός, κανείς δεν είναι με τη θέλησή του κακός.  Ο κακός έχει  ξεχάσει το καλό και εάν το μάθει θα γίνει καλός. Άρα οι τρείς Ιεράρχες έθεσαν τον άνθρωπο διά της παιδείας στα πεδία του καλού.Ο άνθρωπος τώρα γνωρίζει το καλό στο  πρόσωπο του Θεού και της φυσικής ομοίωσής του προς αυτόν ώστε δεν υπάρχει πλέον το κακό. Ουσιαστικά οι τρείς ιεράρχες μετουσίωσαν δυνητικά τον κόσμο. Εάν οι άνθρωποι θέλουν, μπορούν διά της παιδείας να γνωρίσουν το καλό και να το εφαρμόσουν στον κόσμο. Ο οποίος για πρώτη φορά  θα μπορούσε να γίνει και  να καταστή μόνο καλός.
Χαρακτηριστικά ο Γρηγόριος αναφέρει ότι για όσους γνωρίζουν πολύ καλά την ανθρώπινη φύση είναι πιο εύκολο για τους ανθρώπους να προχωρήσουν προς το κακό παρά προς την  αρετή. Γι αυτό  οι νέοι χρειάζονται το κέντρον , το βούκεντρον προκειμένου να παρακινουνται προς την αρετή. Είναι απαραίτητο για τους νέους να κρατούν ό,τι είναι ασφαλές (άρκιον) να μην παρασύρονται από το πνεύμα της νεότητας, να το συγκρατούν, και είναι πολύ πιο επιθυμητό (λώιον) να γεμίσουν  με πρότυπα παρά με λόγια ,ώστε να ωριμάσουν πράττοντας παρά μιλώντας. Ο Μέγας Βασίλειος μάλιστα  στο λόγο του περί του Εξαημέρου (συνεχίζοντας την παράδοση των μεγάλων Ελλήνων  προσωκρατικών φιλοσόφων)  διαβλέπει τη λογικότητα στις ενέργειες τις δημιουργικές του θεού. Αυτό και μόνο οδηγεί τον άνθρωπο στην ίδρυση της επιστήμης, της τέχνης, της παιδείας του πολιτισμού, της προόδου και της εξέλιξης. Στην γ΄μάλιστα ομιλία του αναφέρει : « Μοιάζει η δημιουργικότητα του θεού με τον κατασκευαστή της οικίας που αφού σχεδίασε και  κατασκεύασε τον σκελετό της οικοδομής συνεχίζει να παίρνει αποφάσεις για το τι ξύλα θα χρησιμοποιήσει σε πατώματα και ταβάνια, με τι μάρμαρα θα επενδύσει τις όψεις κ.λ. και έτσι σταδιακά ολοκληρώνει το έργο».Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος προβαίνει στους λόγους του προς τις  πράξεις των Αποστόλων σε λεπτές ηθικές διακρίσεις οι οποίες έντονα μας θυμίζουν τα Ηθικά Νικομάχεια σε τέτοιο βαθμό  ώστε  ο άνθρωπος πραγματικά να κατανοήσει τις διαφορές ανάμεσα στο πάθος και την αρετή, ακολουθώντας  βέβαια την δεύτερη: Αναφέρει ο Ιεράρχης: «Αυτός ο οποίος μπορεί να οικοδομήσει είπε: όχι απλά να οικοδομείσθε αλλά να οικοδομείσθε επάνω σε αρετές» δείχνοντας τη δυνατότητα πνευματικής εξέλιξης του ανθρώπου.
Πλέον ο άνθρωπος του σήμερα έχει τέτοια πνευματική κληρονομιά ώστε να κατανοήσει ότι η λύση σε όποιο κοινωνικό ή άλλο πρόβλημα είναι η παιδεία, η γνώση όλων των τρόπων ατομικής και πνευματικής εξέλιξης, όπως αυτή προέρχεται από τα έργα και των τριών ιεραρχών.

Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

H πρόσφατη ανάρτηση.

Ποιά ήταν η θρυλική Μ.Ο.Μ.Α;  Πατήσθε στο σύνδεσμο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις.