Όταν ο Ηράκλειτος χλεύαζε τον Πυθαγόρα. Πώς θα ήταν ο κόσμος μας χωρίς τα Μαθηματικά και τους αριθμούς;


Ως γνωστόν ο Ηράκλειτος στο απ.81 χλευάζει τον Πυθαγόρα: Αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: « Πυθαγόρας κοπίδων εστί αρχηγός» δηλαδή Ο Πυθαγόρας είναι αρχηγός στους αγύρτες. Το τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή τη φράση μάλλον δεν είναι δύσκολο να το πούμε γνωρίζοντας το πνεύμα και τη φιλοσοφική ιδιοσυγκρασία του Εφεσίου φιλοσόφου.Ας θυμηθούμε όμως και ένα παρόμοιο (περίπου) απόσπασμα του Επικούρου ο οποίος σύμφωνα με το Διογένη το Λαέρτιο σε μία επιστολή προς το νεαρό Πυθοκλή αναφέρει: «Παιδείαν πάσαν, μακάριε, φεύγε,τακάτιον αράμενος» (φεύγε κάθε εγκύκλιο μόρφωση,ανοίγοντας όλα τα πανιά).  Θεωρούμε ότι η κριτική του Ηρακλείτου στον Πυθαγόρα αντικατοπτρίζεται σε αυτό το απόσπασμα του Επικούρου. Ποιος είναι πράγματι ο μορφωμένος και καλλιεργημένος άνθρωπος; Αυτός ο οποίος γνωρίζει πολλά για τη μαθηματική δομή του σύμπαντος  ή αυτός ο οποίος πράττει όσα ιδεατά και ηθικά χρειάζεται προκειμένου να επιτύχει την οντολογική μέθεξη; Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο αναμφίβολα αυτός ο οποίος ως εσωτερικότητα πλησιάζει προς το Όν είναι καλλιεργημένος πολύ περισσότερο από αυτόν ο οποίος διά των αριθμών επεξηγεί τον ευρύτερο κόσμο.
Μάλλον, όπως φαίνεται, η ησυχία της εσωτερικής εκτίμησης του Όντος, σήμαινε περισσότερα για τον Εφέσιο σε σχέση με την αχλύ και το θόρυβο των Πυθαγορείων αριθμών. Σε μία πρώτη εκτίμηση έχουμε την πρώτη σοβαρή διαφορά ανάμεσα στην ενόραση του κόσμου και στην απόπειρα έλλογης εξήγησης αυτού. Ουσιαστικά ο Ηράκλειτος δεν θέλει να εξωτερικεύσει το Υποκείμενο, δεν θέλει να το αποκόψει από την εμβριθή πορεία του Όντος. Το Υποκείμενο καταλαβαίνει τον κόσμο ως αρμονία και αριθμητική ισορροπία όταν νοητικά εξέλθει αυτου΄, διά της παρατήρησης. Αυτό όμως ήδη συνεπάγεται την απώλεια της οντολογικής αφ΄εαυτού  συνέχειας. Το Υποκείμενο κατασκευάζει μία πρόσκαιρη καλύβα νοητικής φύσεως προκειμένου μέσα από το τέχνημα των αριθμών να ικανοποιήσει την νοητική του ικανότητα.
Τη νοητική του κατασκευαστική ικανότητα. Αυτή λοιπόν η νοητική δημιουργία αποκόπτει το Υποκείμενο από την οντολογική σειρά, καθιστά τον Άνθρωπο έναν απλό παρατηρητή και τίποτε περισσότερο.Επέρχεται η διάκριση ανάμεσα στον άνθρωπο του Όντος και στον άνθρωπο του Νοός. Διά του Νοός δεν  βιώνεται το Όν,μόνον εξηγείται. Ως εκ τούτου επέρχεται και η Δευτέρα διαφορά ανάμεσα στην τάση να θεωρούμε τον κόσμο ως Οντική εσωτερική παράμετρο πέρα από τη θεώρησή του σε σχέση με νοητικές έννοιες (όπως είναι η αρμονία των  αριθμών). Άλλος σκοπός τίθεται από  τον  Οντολογικό εσωτερικό άνθρωπο και άλλος  σκοπός από τον διαστασιακό εξωτερικό άνθρωπο των αριθμών και της απόπειρας λογικής εξήγησης του σύμπαντος. Ο  πρώτος βυθισμένος στο Όν προσπαθεί να το βιώσει ως απόλυτη εσωτερικότητα, η μέθεξη του όντος είναι αγαθό. Ο δεύτερος προσπαθεί με όπλο το νού ως εξωτερικότητα να εξηγήσει τον κόσμο και την πορεία του προκειμένου νοητικά να καταλήξει σε κανόνες και αξιώματα. Ο άνθρωπος ως εσωτερικότητα και ο άνθρωπος ως εξωτερικότητα επιστρέφουν στη νεωτέρα φιλοσοφία μέσα από την περίφημη διαμάχη του Κίρκεγγωρ και του Εγέλου.Ο πρώτος κατηγορεί το δεύτερο ότι εξηγεί τόσο θεωρητικά τα πάντα ώστε δεν αφήνει χώρο στην ύπαρξη να βιώσει τον κόσμο, να εύρη πραγματικές λύσεις ζωής σε σχέση με την πορεία της προς το Είναι ή ό,τι αυτή θεωρεί ως Είναι(Θεός ή ό,τι άλλο).
Ως εκ τούτου το χάσμα ανάμεσα στον Ηράκλειτο και το Πυθαγόρα έχει να κάνει με το χάσμα ανάμεσα στον εσωτερικό άνθρωπο και στον εξωτερικό άνθρωπο.Ουσιαστικά ανάμεσα στη στάση ζωής πέρα από τη λογική και στη στάση ζωής η οποία στηρίζεται στη λογική. Συζητούμε για δύο διαφορετικές εκτιμήσεις του κόσμου,περί του ανθρώπου περί της ζωής. Στο λυκαυγές της περίφημης αφύπνισης του ανθρωπίνου Νοός, αυτού  που φώναξε ΄(Επίχαρμος) : «Νούς ορά και νούς ακούει» ο άνθρωπος διά του Θαλού φωνάζει επίσης : «Τάχιστον Νούς, διά παντός γάρ τρέχει». Η φιλοσοφία του Πυθαγόρου είναι τέκνον της εποχής κατά την οποία ο άνθρωπος θεώρησε ότι διά του νοός διέρχεται τόσων  και τέτοιων δυνάμεων ικανών να ταξιθετήσουν το σύμπαν. Ο άνθρωπος δεν θέλει πλέον να είναι συνεπιβάτης των οντολογικών  δυνάμεων στο όχημα του Είναι, θέλει να ίδει το ταξείδι από έξω. Θυσιάζει την τελειότητα της συνεχούς κινουμένης οντικής θέσης προκειμένου ως εξωτερικός εν στάσει παρατηρητής να ίδει  όσα μπορεί από το σύμπαν. Η θεωρία του Πυθαγόρου όσον αφορά τους αριθμούς αυτή την τάση αντικατοπτρίζει. Ο άνθρωπος όμως παρατηρητής δεν εμμένει σε αυτό το σημείο. Βλέποντας το τραίνο του όντος να περνά θέτει τους δικούς του διά των αριθμών κανόνες προκειμένου να καταλάβει την πορεία. Χαράσσει σημάδια αριθμών στο σύμπαν προκειμένου να μη χαθεί και κάποια στιγμή να επαναεισέλθει στο τραίνο. Προκειμένου να μην χαθεί και να δημιουργήσει και αυτός όσα μπορεί στον ευρύτερο κόσμο. Χαρακτηριστικά αναφέρει ο Πυθαγόρας: «Σοφέ, αναγκασμένος να ζείς μέσα στον απλό κόσμο,πρέπει να είσαι σαν μία σταγόνα λάδι η οποία όμως δεν αναμιγνύεται με τον ωκεανό του νέρού που πλέει σε αυτόν τον κόσμο».
Η σειρά του Πυθαγόρου διά των αριθμών είναι δεδομένη, μη οντολογική, εξόχως διαστασιακή. Ο Πυθαγόρας(θεωρούμε) ότι δεν είναι σημαντικός για την αριθμολογία του. Είναι σημαντικός διότι διά των αριθμών εξήγαγε το Υποκείμενο από την άβυσσο του όντος. Συνέχισε μία πορεία η οποία άρχισε από τον  Όμηρο και ολοκληρώθηκε στην Σωκρατική ανθωπολογία. Ο Πυθαγόρειος άνθρωπος προσπάθησε να εύρει ένα λόγο και ένα τρόπο προκειμένου να εξέλθει της διηνεκούς και πανδαμάτορος οντικής πορείας, η οποία ως γνωστόν, είναι πέρα από το Νού, τους αριθμούς και άλλα νοητικά παράγωγα. Ο οντολογικός σκοπός του Πυθαγόρα είναι δεδομένος. Δεν τον ενδιαφέρει η σκέψη περί του όντος(γι αυτό και τον υβρίζει ο Ηράκλειτος). Δεν τον ενδιαφέρει η οντολογική πορεία του ανθρώπου. Γι αυτό και τον χλευάζει ο Ηράκλειτος. Ο Πυθαγόρας είναι ένας εμμενής κομπογιανίτης ο οποίος ξαφνικά ανακαλύπτει ότι μέσα από την αρμονία των αριθμών ο άνθρωπος θα κατέβει από την αβυσσαλέα οντική  πορεία προκειμένου και για λίγο να κατασκευάσει μία  δική του διάσταση. Όντως το Πυθαγόρειο Υποκείμενο θεωρώντας ότι πήρε και έλαβε τα απαραίτητα οντολογικά υλικά, εξέρχεται του Όντος( γι αυτό φωνάζει ο Ηράκλειτος) ο Άνθρωπος πλέον ίσταται έναντι του Είναι (συζητούμε για τη γένεση του ατόμου) και μέσα στη δίνη του όντος συζητούμε για την απαρχή του ανθρωπίνου πολιτισμού επάνω στις αρχές της αρμονίας, της σχέσης και της σύνθεσης.
Η ιστορία αυτή όμως δεν  ξεκίνησε από και με τον Πυθαγόρα. Ο Πυθαγόρας όπως ήδη είπαμε είναι ένας μιμητής, στη σημερινή εποχή ομοιάζει με ιατρούς οι  οποίοι αντιγράφουν συνταγές άλλων. Η αριθμολογία εκκινεί με τον Ποιητή( Όμηρος) ο οποίος στα έπη του (πέρα από την οντολογία των επών(Η Ιλιάδα είναι η Γιγαντομαχία περί του Είναι ως θεωρία και η Οδύσσεια ως πράξη) ξεκάθαρα συζητεί για τρία βασίλεια( του Ολύμπου, της γης και του Άδου)  θέτοντας ξεκάθαρα την πρόκληση ότι η συγκεκριμενοποίηση των αριθμών αποτελεί ένα σημαντικό όπλο στα χέρια του ανθρώπου εάν θέλη να δημιουργήσει το λεγόμενο γήϊνο πολιτισμό. Από την άλλη πλευρά η Πυθαγόρεια αριθμολογία φυλάκισε τον άνθρωπο στη σχέση και στην αναφορά(όλα πλέον θα πρέπει κάπου να σχετίζονται και με κάτι να έχουν σχέση αναφοράς, εχάθη η οντολογική ελευθερία και εξέλιξη) οδηγώντας στη Σωκρατική αριθμολογική ανθρωποκεντρικότητα. Ο αριθμός στο  Σωκράτη( θα υποστηρίζαμε ότι δεν έχει αναπτυχθεί αυτό το κομμάτι της Σωκρατικής φιλοσοφίας αν και είναι  σημαντικό) αποτελεί το απόλυτο στήριγμα στη φιλοσοφία του( γι΄αυτό και ο Νίτσε αρχικά  δεν ήθελε να ακούει για το Σωκράτη, δηλαδή για την απώλεια της οντολογικής βούλησης και πορείας πέρα από σχέσεις και αναφορές). Όταν λέμε αριθμό στο Σωκράτη δεν εννοούμε την κοινή έννοια του αριθμού. Θεωρούμε ότι ούτε και ο Πρωταγόρας ήταν τόσο λάτρης των αριθμών όσο του έχει αποδοθεί από αυτούς οι οποίοι μάλλον δεν τον έχουν κατανοήσει.
Η λέξη αριθμός παράγεται από το ρήμα «αραρίσκω» το οποίο σημαίνει «συναρμόζω, ταιριάζω κάτι με κάτι». Θεωρούμε ότι ο Πυθαγόρας χρησιμοποίησε τον αριθμό ως σύμβολο όλων αυτών που ήθελε να υποστηρίξει. Το σημαντικό δεν είναι ο αριθμός ως 3,4,5 κ.ο.κ ούτε κάν ως ποσότητα αλλά ως σχέση συναρμογής. ΟΠυθαγόρας υπήρξε σε μία εποχή όπου οι Έλληνες προσπαθούσαν με το Νού να δημιουργήσουν σχέσεις, αναφορές, συνδέσεις και συνθέσεις μέσα στον ευρύτερο κόσμο, στην Πόλη και στον εαυτό τους. Ήδη ο Όμηρος είχε συνδέσει τον  Όλυμπο με τη Γή και τον Άδη, τον άνθρωπο με τους εαυτούς του(ο Οδυσσέας ζεί εδώ, οι ήρωες στον Όλυμπο,και κατεβαίνουν στον Άδη(το πρώτο είναι το συνειδητό, το δεύτερο το υπερσυνειδητό και το τρίτο το υποσυνείδητο). Ο Πυθαγόρας εκμηδενίζει την ύπαρξη προκειμένου να προβάλλει τη σχέση διά του αριθμού συμβόλου. Ο 3 είναι ο τέλειος αριθμός(υπονοείται ό,τι και στον Όμηρο (βασίλεια Γης, Ολύμπου, Άδη αλλά τώρα δεν μας ενδιαφέρει το Υποκείμενο αλλά μόνον η προβληθείσα διά του αριθμού συμβόλου σχέση). Η συνέπεια αυτής της Πυθαγόρειας αριθμολογίας είναι κολοσσιαία. Ανυπολόγιστη. Ξαφνικά μέσα στην οντολογική ροή σημασία αποκτούν τα μεγέθη  εκείνα τα οποία δημιουργούν σχέσεις και υπάρχουν σε σχέση και αναφορά. Άρα όσα δεν συλλαμβάνει ως σχέση και συνδυασμό ο άνθρωπος τα απορρίπτει. Μεγέθη όπως διάφορες οντότητες δυσθεώρητες και δυσεξήγητες  εγκαταλείπονται διότι δεν μπορούν να εισχωρήσουν στην αριθμητική αρμονία. Η οντολογική θέαση εγκαταλείπεται διότι μόνον η διάστασή μας και όσα εισέρχονται στον ανθρώπινο Νού μπορούν να δοθούν με τα σύμβολα αριθμούς. Το Είναι τροποποιείται και σχετικοποιείται και ο Νούς καθίσταται οντικός ρυθμιστής. Ο Ηράκλειτος ως σκοτεινός οντολόγος φιλόσοφος, αυτός ο οποίος θεώρησε ότι ο πόλεμος είναι πατήρ πάντων(φράση  η οποία δεν μπορεί να εισέλθει σε κανένα αριθμολογικό σύστημα) ενίσταται κατά του Πυθαγόρου διότι βλέπει το μάταιο της προσπάθειας να κλεισθεί ο μικρόκοσμός μας σε αριθμούς. Ούτως ή άλλως θεωρεί ότι η αρμονία των αριθμών είναι μερικό μέγεθος και δεν μπορεί να αποδώσει το οντολογικό χάος και άπειρο.
Ο Σωκράτης λαμβάνει τη δύναμη του αριθμού.  Ο Πλάτων ήδη στον Τίμαιο θα στηρίξει πολλά στους αριθμούς. Ο αριθμός Ένα συμβολίζει τη δύναμη ως τέτοια.  Όχι τη  μία  δύναμη. Ο αριθμός ένα δεν έχει δική του δύναμη , απλά συμβολίζει μία απομονωθείσα ενική δύναμη. Ο Σωκράτης δεν χάνει την ευκαιρία. Ο Ένας γίνεται ο άνθρωπος. Σχετικοποιεί τα πάντα σε σχέση με τον άνθρωπο.  Έν οίδα ότι  ουδέν οίδα. Το Έν δε σημαίνει ένα αλλά συμβολίζει ως μία ενιαία δύναμη όλα όσα αγνοεί ο άνθρωπος. Το μεγάλο οντολογικό  «κακό»  έχει επισυμβεί. Ο άνθρωπος απομονώνεται από το Όν, προσπαθεί να δημιουργήσει νοητικές σχέσεις, η επιστήμη και η τεχνολογία σε αυτό στηρίχθηκαν. Το μήλο ήταν πολύ νόστιμο, αν και κάποτε θα τελειώσει. Ο άνθρωπος ως κέντρο της γης έχει επιδοθεί σε  μία προσπάθεια χωρίς γυρισμό να κλεισθεί στο μικρόκοσμό του, να δημιουργήσει σχέσεις προσώπων και πραγμάτων, να δημιουργήσει και να ανακαλύψει εφευρέσεις προκειμένου τη σύντομη ζωή του και τη σύντομη νοητική του πορεία να την εκμεταλλευθεί πλήρως.
Ο Ηράκλειτος όμως παραμένει οντολόγος στις συλλήψεις του και γι αυτό σκοτεινός. Ο Εφέσιος δεν ενδιαφέρεται για τη δημιουργία επικουρικών μεγεθών προκειμένου να σταθεί ο άνθρωπος μέσα στη δίνη  του Όντος. Προσφέρει μέσα από την περιγραφική  του οντολογία το Όν ως Είναι και Γίγνεσθαι προκειμένου ο άνθρωπος ουδέποτε να εξέλθει αυτού αλλά και να μη σταματήσει ποτέ(όπως συμβαίνει με τον Πυθαγόρα) να ατενίζει το Όν όχι διά εσόπτρου( όπως συμβαίνει με το σύμβολο του αριθμού)αλλά σε απευθείας ενορατική κα ι βαθεία σχέση. Ήδη ο Εφέσιος μας πρόσφερε την πίστη ότι ούτε θεοί ούτε άνθρωποι υπάρχουν αλλά μόνον Πύρ φλέγον και αείζωον. Τα πάντα είναι Βούληση και εξέλιξη. Ένωση όλων διά του Ιερού Πολέμου του Είναι να ταξιθετεί συνεχώς τις δυνάμεις και τις ενέργειές του. Όσο ο Πυθαγόρειος άνθρωπος σκέφτεται ο Ηρακλείτειος άνθρωπος έχει προχωρήσει προς τις  επόμενες δυνάμεις του Όντος. Η Ηρακλείτεια βιωματική δύναμη αντιμετωπίζει οντολογικά την Πυθαγόρεια διασκεπτικότητα των αριθμών συμβόλων.
Μπορούμε να φαντασθούμε έναν κόσμο χωρίς αριθμούς και τα παρόμοια Πυθαγόρεια εφευρήματα; Φυσικά και μπορούμε. Αυτός θα ήταν ένας κόσμος όπου η Φύση ελεύθερη θα μετέφερε τα μηνύματα του Είναι πέρα από σχέσεις και συνδέσεις οι οποίες ούτως ή άλλως είναι πρόσκαιρες. Σημασία έχει η πραγματική βιωματική οδός η οποία ανοίγεται μέσα στο Όν από τον έσω του Όντος άνθρωπο και όχι μία συμβολική νοητική οδός η οποία δημιουργείται από το Υποκείμενο το οποίο ευρίσκεται εκτός του Όντος. Η τάση του Πυθαγόρα να εξαγάγει το Υποκείμενο της Οντολογικής  πορείας την οποία διαβλέπει νοερά ως σχέση αριθμών άνοιξε την οδό της υπαγωγής του ανθρώπου σε θρησκευτικά και πολιτειακά συστήματα. Ο Θεός βλέπει τον άνθρωπο  μηχανικά μέσα από τις αριθμητικές σχέσεις αμαρτίας και χάριτος, ζωής και θανάτου, καλού και κακού, μέσα από τις  προσχεδιασμένες εξισώσεις της χαριτολογίας και της αρετολογίας.Επίσης η πολιτική μέσα από την κουλτούρα της αριθμητικής σχέσης συνέδεσε τον άνθρωπο με την παραγωγή και το κέρδος, το χρήμα και την υλική εξάρτηση, κυβερνώντας και ουσιαστικά αλλοτριώνοντας το οντολογικό υποκείμενο που ακούει στο όνομα άνθρωπος.
Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τον ορισμό της μόρφωσης. Στείρες νοητικές ανακαλύψεις (όπως οι αριθμοί) αποτελούν απαραίτητη μόρφωση; Ή μήπως η πραγματική εσωτερική σύνδεση του ανθρώπου με το Όν μέσα από την αίσθηση της βιωματικής ελευθερίας συνιστά το πρώτο βήμα προς  την οντολογική πραγματική μόρφωση; Όπως μέσα στο Όν όλα είναι πέρα από σκέψη και πράξη μήπως ο άνθρωπος αρκεί να αφεθεί ελεύθερος στη ροή του Όντος η οποία ούτως ή άλλως ως Είναι τον έφερε Εδώ προκειμένου να τον επιστρέψει Εκεί; Αυτή η πορεία όμως στην ολοκλήρωσή της καταργεί κάθε αριθμό, δικαιώνει τις διαμαρτυρίες του  Ηρακλείτου, διότι είναι πέρα από κάθε αριθμό. Mέσα στο Όν μας ενδιαφέρουν οι δυνάμεις ως τέτοιες πέρα από πρόσκαιρες ανύπαρκτες ουσιαστικά σχέσεις, προκειμένου να μη χάσουμε την μεγάλη πορεία η οποία είναι απροσδιόριστη και Ελεύθερη. Αυτή η Πορεία Είναι και συνιστά την πλέον υψηλή οντολογική πραγμάτωση.

Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

H πρόσφατη ανάρτηση.

Eξαιρετική προσέγγιση.

Διαχρονικός λόγος.  Πατήσθε επάνω στον τίτλο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις.