Επιτάφιος, Τίμαιος και Παρθενών, όταν η φιλοσοφία είναι πνευματική αρχιτεκτονική.


Όλα γύρω μας σχετίζονται υπόγεια και μυστικά, κατά ένα μυστικό τρόπο η ύλη επικοινωνεί με το πνεύμα. Η αρμονία και η ισορροπία την οποία βίωσαν  οι Αθηναίοι πνευματικά,αποτυπώθηκε με τον καλλίτερο δυνατό τρόπο στο κλασσικό κτίσμα του Παρθενώνος. Στο κεφ.37 του Επιταφίου του ο Περικλής μας αναφέρει τα εξής στοιχεία τα οποία καταδεικνύουν το ύψος της εσωτερικής αλλά και εξωτερικής αρμονίας εις την οποία είχαν φθάσει οι κάτοικοι της πόλεως των Αθηνών: «δεν ζηλεύουμε κανένα….εμείς είμαστε παράδειγμα για όλους γύρω μας…κανείς δεν απορρίπτεται,προτιμώνται όλοι λόγω της προσωπικής των αξίας…μέσα από την ελευθερία μας συμμετέχουμε στα κοινά….ζούμε άριστα και γι αυτό συμπεριφερόμαστε τέλεια ο ένας προς τον άλλο στην καθημερινή μας ζωή».Επίσης στον Τίμαιο αναφέρεται κάτι σημαντικό το οποίο θέτει τον Αθηναίο έναντι του πανδαμάτορος χρόνου και  του δίδει ξεχωριστή δύναμη υπέρβασης του χρόνου: « Όλοι είσθε   νέοι στις ψυχές γιατί σε  αυτές από αρχαία ακούσματα δεν έχετε κρατημένη καμμία παλαιά δοξασία ούτε κανένα  πανάρχαιο μάθημα. Και το αίτιο αυτών  είναι το  εξής: Πολλές και διάφορες καταστροφές έγιναν και θα γίνουν στους ανθρώπους. Από πύρ και ύδωρ οι μεγαλύτερες ενώ από μύρια άλλα στοιχεία άλλες μικρότερες». Η φύση των Αθηναίων εσωτερικά είχε καλλωπισθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε είχαν φθάσει σε ένα σημείο αυτή την εσωτερική τους ταξιθέτηση να την αποδίδουν  διά της τέχνης(επί τω προκειμένω διά του Παρθενώνος) και στον περιβάλλοντα χώρο τους. Ο Επιτάφιος μας αναφέρει σημαντικά στοιχεία τα οποία έπρεπε να μείνουν στο πέρασμα του πανδαμάτορος χρόνου ως κλασσικά. Συγκεκριμένα την εσωτερική ανωτερότητα, το ότι κατάφεραν και είναι παράδειγμα προς όλους, η δύναμη της αξίας μέσα από την πραγμάτωση των ανωτέρων οντικών μηνυμάτων, η επίτευξη της ελεύθερης και αδέσμευτης πιστής στο Λόγο ζωής, η συμμετοχή  στο Εμείς πέρα από το Εγώ, η τέλεια καθημερινότητα-η οποία αποτελεί νίκη  ενάντια του χρόνου και στις μεταβολές που αυτός φέρνει( ο Αθηναίος μέσα από την χαρωπή και συνεχή καθημερινότητά του ακινητοποίησε το χρόνο σε εκείνη την οντική  στιγμή εις την οποία όλα είναι τέλεια πέρα από κάθε αλλαγή και δραματική επιδείνωση των πραγμάτων). Ο Παρθενών πράγματι αποτελεί συμβολική και στερρά εικόνα όλων αυτών. Και μόνον το γεγονός ότι εκτίσθη προς τιμήν της θεάς Αθηνάς μαρτυρεί το γεγονός της  πολλαπλής επικοινωνίας όλων των επιπέδων του Λόγου.Η θεά της Σοφίας πρώτα εφώτισε τους ανθρώπους καθαρά πνευματικά  και μετέπειτα αυτοί αποκρυστάλλωσαν αυτή  τη σοφία σε ένα μνημείο το οποίο ως ύλη θα επιβιώσει στο χρόνο, ως πνεύμα θα ομιλεί για τη  σοφή σχέση  των Αθηναίων με το Είναι του Όντος.

Η ισορροπία του Λόγου την οποία εβίωσαν οι Αθηναίοι αντικατοπτρίζεται πλήρως στο κλασσικό αυτό μνημείο. Το πτερό είχε 8  κίονες κατά πλάτος και 17 κατά μήκος. Έπρεπε να ξεχωρίζει ό ένας (2Χ8=16+1) διότι και στους Αθηναίους ξεχώρισε ο άξιος μέσα από την επαφή του με το Λόγο και την πραγμάτωσή του επί της γης. Η τοποθέτηση των κιόνων είναι ιδιαιτέρως πυκνή όπως πυκνές και πολλές ήταν και  οι ιδέες των Αθηναίων, οι συνδέουσες τον ουρανό με τη γή. Οι  αναλογίες του κίονος και του μετακιονίου διαμετρήματος είναι ½,25,και αυτό δηλώνει ότι η εσωτερική τάξη των Αθηναίων στον εαυτό τους( η διάμετρος της ψυχής η οποία ενώνει την ψυχή με το πνεύμα) επικοινωνούσε αγαστά με το πνεύμα τους. Μέσα στην οντική ισορροπία που ζούσαν οι Έλληνες των Αθηνών όλα υπήκουαν σε σειρά δυνάμεων και τίποτε δεν ήταν τυχαίο, ο Λόγος τα  κατένειμε κατά τάξιν και ευρυθμίαν.
Ο Τίμαιος στο άνωθεν δοθέν απόσπασμα επαινεί την πνευματική κατά βάση νεότητα των Αθηναίων, αυτή η οποία τους καθιστά ικανούς να αντιλαμβάνονται τον τρόπο του Όντος διά του Λόγου. Αναφέρει μάλιστα ότι συμβαίνουν τόσες και πολλές καταστροφές ώστε τίποτε δεν παραμένει στο χρόνο. Ο Παρθενών όμως αποτελεί την καλύτερη απάντηση σε αυτά. Είναι η στερεά απάντηση των Αθηναίων στον πανδαμάτορα χρόνο, το καλλίτερο συμβόλαιο και διαθήκη, αιώνια στη φύση της, για το ότι οι άνθρωποι θα φύγουν αλλά το έργο τους θα μαρτυρεί για τις αλήθειες του Όντος οι οποίες είναι αποτυπωμένες επάνω του, ο Παρθενών νικά το χρόνο και τη φθορά. Σαν τον κόσμο που ομιλεί για τις δυνάμεις που κρύβει μέσα του.  Πράγματι η νεότητα του Αθηναϊκού πνεύματος αποδεικνύεται στη Ζωφόρο η οποία απεικονίζει την πομπή των Παναθηναίων, της πιο μεγάλης θρησκευτικής εορτής των Αθηναίων, προς τιμήν βέβαια της θεάς Αθηνάς.Αυτό όπως είναι κατανοητό δεν είναι τυχαίo μιας και η δυναμική φιλοσοφία του κλεινού άστεως συναντά την ακριβή φιλοτέλεια των Αθηναίων. Το θέμα της ζωφόρου δεν διηγείται κάτι το μυθολογικό αλλά κάτι το πραγματικό. Ο Αθηναϊκός λόγος ήταν λόγος ζωής.Μέσα από το Νού οι Αθηναίοι προχώρησαν στην ανθρωποκεντρική θέαση επιφυλάσσοντας για τον άνθρωπο κεντρική συμπαντική θέση. Ο Άνθρωπος σαν τη ζωφόρο ξεχώρισε και ανέβηκε σε πνευματικά ύψη τα οποία ο κάθε ένας θα μπορούσε να ίδει.Όπως ο κάθε ένας θα μπορούσε να απολαύσει τη ζωφόρο η οποία αναπαριστά τη στιγμή την πομπής και της παράδοσης του πέπλου από το λαό της Αθήνας στη θεά Αθηνά. Ο Αθηναίος φωτισμένος  από τα νάματα του Νοός, αναπτύσσοντας την Πόλη  κάτω από την αιγίδα του συνειλημμένου Αγαθού, οργανώνοντας τη ζωή του κατά το πρότυπο του Ωραίου και του Καλού, προσφέρει ευχαριστήρια δώρα στη θεά της Σοφίας, στη θεά που τόσο υπηρέτησε με το νού του και την πράξη του. Ο Πλάτωνας στον Τϊμαιο αποθεώνει τη σχέση των Αθηναίων με την Αθηνά, με τη Σοφία, η οποία απεικονίζεται στον Παρθενώνα. Αναφέρει ότι η θεά Σαΐς (Αθηνά, θεά της Σοφίας, ενυπάρχει και  στην Αίγυπτο, τονίζοντας όλη τη διασπορά της Σοφίας), τονίζοντας επίσης ότι με αυτόν τον τρόπο ο Παρθενών αναπαριστά ένα  παγκόσμιο  και από όλους ανεγνωρισμένο σύμβολο σοφίας. Στον Τίμαιο επίσης αποθεώνεται η σχέση  του Έλληνος με τη Σοφία( όπως αυτή ανιχνεύεται και στη ζωφόρο του Παρθενώνος) όταν αναφέρεται ότι οι Έλληνες είναι πάντα νέοι και παιδιά. Στην αναμενόμενη ερώτηση γιατί ισχύει αυτό η απάντηση είναι συγκεκριμένη: Ο Σόλων απαντά ότι όλοι οι Έλληνες είναι νέοι στις ψυχές (όπως νέος και κλασσικός παραμένει ο Παρθενών στο διάβα των αιώνων) διότι οι  Έλληνες έχουν βαθιά τυπωμένες στις ψυχές των μόνο αιώνιες αλήθειες. Πράγματι κατά παρόμοιο τρόπο ο Παρθενών δηλώνει τη νίκη του πνεύματος επί του χρόνου, την κερδισμένη αγήρατο δόξα των ανθρώπων επί του χρόνου.  Η γνώση νικά το χρόνο διότι η στιγμή όπου ο άνθρωπος μαθαίνει σηματοδοτεί εξελίξεις και πρόοδο. Ο Παρθενών αποτελεί νίκη του πνεύματος επί του χρόνου διότι αιώνια η Ακρόπολη θα εκτίθεται μαρτυρώντας ότι οι Αθηναίοι μετείχαν  του φωτός. Ο χρόνος πεθαίνει όλα Είναι ένα διαρκές παρόν.Ο Παρθενών, η γνώση, ο φωτισμένος λαός των Αθηνών, αναμιγνύονται και φέρουν ένα μέγεθος το οποίο τοποθετείται πάνω από το χρόνο, σημείο διαρκές  επί του Όντος, το  οποίο μαρτυρεί το πού μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος της γνώσης.
Σύμφωνα με το «Χαίρε νύμφη ανύμφευτε» ο Παρθενών αποτελεί μία αισθητικότητα η οποία αν και αισθητικότητα λαμβάνει μέσα από τη γνώση που περικλείει διαστάσεις μιας υπεραισθητικότητας. Είναι αισθητή υπεραισθητικότητα. Η γνώση και τα μηνύματα που περνά είναι αιώνια και διηνεκή, άρα και το έργο αυτό τέχνης αποκτά διαστάσεις ενός αμεταβλήτου μεγέθους. Η ύλη επανέρχεται στην πρώτη της αξία, επειδή ενώνεται με το Όν το οποίο κρύβει, γίνεται αιώνια και  άϋλη. Ο Παρθενών είναι η στιγμή όπου ο κόσμος, ο άνθρωπος,κάθε  μορφή επανέρχεται στην οντολογική της  πηγή, διότι ενώνεται με το Είναι, ως συνέχεια αυτού  η οποία δικά του μηνύματα κρύβει. Στον Τίμαιο έχουμε την απόλυτη οντολογική δικαιολόγηση αυτού του γεγονότος, της στιγμής δηλαδή στην οποία η ύλη επειδή κρύβει οντολογικά μηνύματα ενώνεται με το Είναι λόγω όλων αυτών των μυστικών που φέρει, δεν είναι απλά ύλη, αλλά συνέχεια του όντος. Αναφέρεται λοιπόν στο σημαντικότατο αυτόν Πλατωνικό διάλογο ότι o κόσμος αυτός είναι ωραίος άρα ο δημιουργός του είναι αΐδιος.  Άρα έχουμε τον αΐδιο δημιουργό ο οποίος αποβλέπει στον ωραιότερο κόσμο. Το ωραίο αίτιο δίδει ωραίο αποτέλεσμα. Η αιτία  εμπεριέχεται στο αποτέλεσμα σε τέτοιο βαθμό   ώστε το αποτέλεσμα ταυτίζεται αξιολογικά με το αίτιο. Επειδή ο κόσμος δημιουργήθηκε από τέτοιο λόγο και φρόνημα είναι αμετάβλητος. Η λογική αυτή της Πλατωνικής αμεταβλητότητας χαρακτηρίζει και τον Παρθενώνα.Πάν ό,τι συμμετέχει στο ωραίο γίνεται το ίδιο ωραίο διότι γεμίζει από τις δυνάμεις του όμορφου και του καλού. Γίνεται το ίδιο αιώνιο και αμετάβλητο όπως  αιώνια και αμετάβλητη είναι η φύση του καλού. Ο Παρθενών προσδίδει στο δημιούργημα τις αρετές του δημιουργού, άρα αυτοστιγμεί καθίσταται ο ίδιος αΐδιος και διηνεκής, διότι φέρει όλες εκείνες τις δυνάμεις του δημιουργού οι οποίες χαρακτηρίζουν την αιωνιότητα και την αΐδιότητα του δημιουργού. Είναι ωραίος, αρμονικός, ισόρροπος, εμπεριέχει τον ουρανό και τη γή, τον τέλειο λόγο ο οποίος θα πρέπει να χαρακτηρίζει τις σχέσεις των ανθρώπων με τον κόσμο και το θείο.  Οι τέλειες αρμονικές  αναλογίες του Παρθενώνος ,η ελαφρά τυμπανοειδής καμπύλωση, οι ραδινοί κίονες, οι οποίοι ελαφρώς απέκλιναν από την περιφέρεια προς το κέντρο, η ελαφρά πυραμιδοειδής κατασκευή, φανερώνουν ότι μέσα στον Παρθενώνα κλείσθηκαν ο κόσμος,ο θεός και ο  άνθρωπος και οι  σχέσεις τους οι οποίες θα πρέπει να είναι ισόρροπες και αρμονικές χωρίς καμμία παρέκκλιση ή ανισορροπία. Από αυτή την άποψη ο Παρθενών φαντάζει αμετάβλητος διότι ως συνέχεια του Είναι εκφράζει όλα αυτά τα αξιώματα της ισορροπίας και της κλασσικότητας τα οποία μόνο διηνεκή και αμετάβλητα Είναι.
Ο Τίμαιος κατοχυρώνει τη δυνατότητα του ανθρώπου να περικλείει στην τέχνη ως εικόνα όλες εκείνες τις θείες αλήθειες οι οποίες αποκαλύπτουν τον Αρχιτέκτονα-Δημιουργό και τις προθέσεις του. Ο Αγαθός πάντα επιτρέπει όλα να γίνονται κατά προτύπωση προς τη φύση του. Ο Θεός θέλοντας τα πάντα να υπακούουν σε μία τάξη και τίποτε να μην είναι ανισόρροπο παρέλαβε κάθε τι το οποίο ήταν ορατό και ατελές και κινούμενο πλημμελώς και το μετέφερε από την αταξία στην τάξη. Η τέχνη αντιπροσωπεύει αυτή την κίνηση του Θείου επί της γης εκ μέρους του ανθρώπου. Άρα ο Παρθενών αντιπροσωπεύει τη μιμητική δυνατότητα του ανθρώπου να φέρει όλες τις ατέλειες του ανθρώπου και του κόσμου σε μία ισορροπία και να παραδίδει ένα έργο εις το διηνεκές το οποίο συμβολίζει την  θεία αιώνια ισορροπία και τελειότητα.  Όπως πράγματι αναφέρεται στον Τίμαιο , στον άριστο δεν επιτρέπεται τίποτε άλλο να κάνει παρά το κάλλιστο.
Στον Τίμαιο θεωρείται ότι ο άνθρωπος και ο κόσμος μας μετέχουν πνευματικά στον τέλειο κόσμο ο οποίος ως δύναμη  Θείου Νοός εμπεριέχει τα πάντα,όσα ζούμε και όσα αντιλαμβανόμαστε στη διάστασή μας. Αυτή η συμπαντική όμως δύναμη η οποία συνέχει τον άνθρωπο με το θείο και το σύμπαν είναι η αναλογία, αυτή η δύναμη δηλαδή η οποία όπως  ήδη είδαμε χαρακτηρίζει απόλυτα και τον Παρθενώνα, διότι αναλογικά όσα βλέπουμε με τις αισθήσεις μας στο κτίσμα αυτό τα σκεφτόμαστε με το νού μας όταν ατενίζουμε τον κόσμο και το θείο.
Ο Πλάτων κατοχυρώνει την αναλογία ανάμεσα σε τρία μεγέθη, και αυτό βέβαια δεν είναι τυχαίο. Η ιδέα αναλύεται σε κόσμο και άνθρωπο, σύμφωνα με τον Αθηναίο σοφό οι αναλογίες του μέσου (κόσμος) προς το θεό και τον άνθρωπο θα πρέπει να είναι ίδιες και ίσες, προκειμένου να μην παρατηρείται καμμία ανισορροπία σκέψης και πράξης. Ήδη στον Επιτάφιο είδαμε ότι ο κόσμος της πόλης εσωτερίκευσε τέλεια και το Νού ως θεωρία αλλά και ως ανθρώπινη πράξη. Ο Παρθενών μέσα από τις τέλειες απεικονίσεις της ζωφόρου και των αετωμάτων, της ισορροπίας των κιόνων ζωοποιεί τις αρμονίες του και τον συμπαντικό λόγο που κρύβει όταν είναι γεμάτος από τους πολίτες. Σϋμφωνα με τον Πλάτωνα κάθε στερεό συναρμόζεται σε σχέση με τα άκρα και ποτέ με το μέσο. Ενώ το πνεύμα δεν έχει ανάγκη από άκρα διότι εκ της φύσει ισορροπίας του έχει ως μέσον σωρεύσει όλες τις δυνάμεις. Ο Παρθενών λοιπόν έχει συναρμοσθεί με τέλειες αναλογίες προς τα άκρα προκειμένου να ενώσει δυναμικά τη γή και τον ουρανό. Οι πολίτες οι οποίες θαυμάζουν το μεγαλείο του δημιουργήματος αυτού είναι το ένα άκρο. Η πόλις του Επιταφίου  η οποία τόσο τέλεια πραγμάτωσε τις συμπαντικές αρμονίες του Αγαθού. Η ζωφόρος και ο ουρανός και τα αετώματα είναι το άλλο άκρο το οποίο ενώνεται μέσα από τους κίονες (ιδέες) με τη γή. Άρα λοιπόν η αναλογία του Παρθενώνος επιτυγχάνεται, τα δύο άκρα επικοινωνούν τόσο τέλεια μεταξύ τους διά των κιόνων ιδεών ώστε η γή γνωρίζει τους ουρανούς( οι πολίτες τα μυστικά του θείου) ο Παρθενών πράγματι αντιπροσωπεύει τη δύναμη του μέσου (αήρ,πνεύμα,ιδέα) να ταξιδέψει από τον ουρανό προς τον άνθρωπο,  να γνωσθεί, να γίνει πόλις και τέχνη και να ξαναφύγει προς το άπειρο. Γι αυτό εξάλλου αναφέρει ο Αθηναίος σοφός ότι ανάμεσα στο πύρ και τη γή ο θεός έθεσε το ύδωρ και  τον αέρα , για να προκαλέσει την κίνηση του στερεού το οποίο στηρίζεται στα άκρα διά του τελείου μέσου. Στο ανατολικό αέτωμα  υπήρχε η γέννηση της Αθηνάς και στο δυτικό η διαμάχη της με τον Ποσειδώνα για την κατοχή της αττικής γης. Όλα αυτά αντιπροσώπευαν το πύρ, τη βούληση της διηνεκούς κίνησης της σοφίας υπεράνω της γης. Στον στερεό Παρθενώνα αυτό ήταν το ένα άκρο το οποίο έπρεπε διά του μέσου των κιόνων να υπάρξει σε τέλεια αναλογία με το άλλο άκρο , το δάπεδο , την πόλη και το σύνολο των ανθρώπων, τη γή. Το μέσο εξέφραζε το ύδωρ και τον αέρα, οι κίονες εξέφραζαν όλη την κίνηση του νερού και του πνεύματος, η οποία ωθεί τον κάτω  άνθρωπο διά του μέσου να συνυπάρξει με το άλλο άκρο της φωτιάς της σοφίας μέσα από την τέλεια αναλογική κίνηση. Πράγματι οι κίονες μέσα από την τέλεια αναλογία τους (8Χ17Χ6) δίδουν την  εντύπωση δίπτερου ναού, ύδωρ πράξης και αήρ  σκέψης, εντύπωση ότι όλα είναι αϊτός έτοιμος προς τον ουρανό να πετάξει. Οι πτυχώσεις των κιόνων αντιπροσωπεύουν τις σπαρακτικές προσπάθειες του ανθρωπίνου πνεύματος να κινηθεί έξυπνα προς το θείο. Το μέσον (κίονες) σε ένα στερεό όπως ο Παρθενώνας, δεν αποτελεί τελείωση, το στερεό(Παρθενων) συναρμόζεται προς τα άκρα( ο  ουρανός της ζωφόρου και η γή της πόλης, το δάπεδο της γης).Όμως η κίνηση του κτίσματος είναι τόσο τέλεια ώστε το ένα άκρο  ( η τελεία Περίκλεια και αρμονική μέσα από την συναρμογή πνεύματος και ύλης Πόλις) κινούμενο εκ της τελείας αναλογίας του μέσου των κιόνων συναρμόζεται με το άλλο άκρο του ουρανού της ζωφόρου και των αετωμάτων, του πυρός της σοφίας η οποία τελικά έλκει τα γήϊνα και τα επαναφέρει στην τάξη  του ουρανού.
Τελικά  ο Παρθενών είναι αιώνιος διότι παραδίδει την αλήθεια των αληθειών. Δεν υπάρχει χρόνος, ούτε ζωή ή θάνατος, παρά μόνον διηνεκής κίνηση η οποία πολλές φορές δεν θεάται με σωματικά μάτια αλλά μόνον με πνευματικά. Διότι για τα μάτια ο Παρθενών είναι μάρμαρα. Για τα μάτια όμως του πνεύματος είναι συνεχώς και υπέρ τον χρόνον κινούμενες οντολογικές δυνάμεις.

Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

H πρόσφατη ανάρτηση.

Eξαιρετική προσέγγιση.

Διαχρονικός λόγος.  Πατήσθε επάνω στον τίτλο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις.