O Λόγος του Λιβανίου, υπέρ των Ελληνικών Ναών. To μεγαλείο της Φύσης και η προς μελέτη χριστιανική αντι-φυσιοκρατική θεοποίηση της σύγχρονης μεγαλούπολης.


O Λιβάνιος ήταν ο πολυγραφώτερος συγγραφέας της αρχαιότητος ο μεγαλύτερος σοφιστής και ρήτορας της εποχής του, το απόλυτο πρότυπο για τους μεταγενέστερους λογίους, ειδικά του Βυζαντίου( αφ΄ής στιγμής εκεί μετετέθη η ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών). Ο Λιβάνιος ως δάσκαλος της σοφιστικής και της ρητορικής αφοσιώθηκε στη μελέτη των Ελληνικών γραμμάτων και του Ελληνικού τρόπου ζωής. Αυτό που πραγματικά προσπάθησε μέσα από το τεράστιο έργο του ήταν να θυμίζει σε όλους το μεγαλείο της σκέψης και της ζωής του Ελληνικού Λόγου. Με αυτό το σκεπτικό απευθύνθηκε στον αυτοκράτορα Θεοδόσιο μέσα από το Λόγο του «περί της τιμωρίας Ιουλιανού». Σε αυτό το λόγο του θεωρεί  ότι ο  Ιουλιανός δολοφονήθηκε από Ρωμαίο στρατιώτη ο οποίος ήταν καθοδηγούμενος από χριστιανούς. Ο Λιβάνιος ζητεί  να αποδοθεί δικαιοσύνη σημειώνοντας μάλιστα ότι μετά το θάνατο του Ιουλιανού η αυτοκρατορία γνώρισε πραγματικά άσχημες ημέρες. Επισημαίνει μάλιστα ότι οι μετέπειτα αυτοκράτορες που διαδέχθηκαν τον Ιουλιανό όχι μόο στάθηκαν ανίκανοι πολιτικά και στρατιωτικά αλλά κυβέρνησαν με όπλο τους την τρομοκρατία εξολοθρεύοντας «χιλιάδες διαπρεπείς πολίτες εθνικούς….». Αυτό που προσπάθησε να επιτύχει ο μεγάλος δάσκαλος των γραμμάτων  ήταν να καταδείξει στο Θεοδόσιο ότι οι έχοντες την Ελληνικήν παιδείαν  ήσαν απαραίτητοι στο Βυζαντινό κράτος διότι έφεραν μέσα τους ως παιδεία χρήσιμη για την πολιτιστική αλλά και οικονομική ανάπτυξη της Αυτοκρατορίας τη γνώση και την πράξη του αγαθού και του ωραίου.Απευθύνθηκε λοιπόν  προς τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο με το λόγο του «υπέρ των Ελληνικών ναών».
Σε αυτό το λόγο ο μέγας Έλλην ρήτωρ και σοφός υπενθυμίζει ότι οι Έλληνες μέσα στους ναούς των, οι οποίοι στόλιζαν μεγάλες πόλεις της αρχαιότητας, λάτρευαν με θετικό τρόπο ό,τι πίστευαν και προχωρούσαν σε ευγενείς πράξεις οι οποίες προέρχονταν από τις προτροπές των θεών των. Μας κάνει εντύπωση ότι ο ρήτορας δεν κατηγορεί ευθέως τον αυτοκράτορα για τις καταστροφές των Ελληνικών ναών,αλλά τους ιερείς για τους οποίους μάλιστα χρησιμοποιεί ιδιαιτέρως βαρείς χαρακτηρισμούς.
Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι οι καταστροφείς των ναών ξεχύνονται με ιδιαίτερη μανία  εναντίον αυτών που θέλουν να καταστρέψουν και στη συνέχεια μαζεύονται προκειμένου να προβούν σε απολογισμό των πράξεών των.
Η παγανιστική προσέγγιση του ΛΙβανίου είναι αξιοπρόσεκτη. Τονίζει το γεγονός ότι οι Έλληνες ζούσαν  σε σχέση με τη Φύση ως σύνολο δυνάμεων και ενεργειών(φανερών και κρυφών) οι οποίες υπάκουαν σε κοινό Λόγο. Ο Λιβάνιος υποστηρίζει ότι οι Ελληνικοί Ναοί  έδωσαν  ζωή στους αγρούς  μιάς κα συγκέντρωσαν τις δυνάμεις της φύσης στο πρόσωπο των θεών και βοήθησαν τους Έλληνες να προσδιορισθούν απέναντί τους. Ο ρήτορας υποστηρίζει ότι  όταν οι πιστοί συγκεντρώνονταν στους φυσικούς ναούς των το έκαναν ειρηνικά προκειμένου να αποδεχθούν και να ενεργοποιήσουν φυσικές δυνάμεις τόσο απαραίτητες για τον άνθρωπο. Θα πρέπει σε αυτό το σημείο να παρατηρήσουμε τη διαφορετική προσέγγιση από την  έννοια του χριστιανικού ναού. Ο χριστιανικός ναός είναι ο ναός του άστεως όπου ο παντοδύναμος θεός , δημιουργός μιάς καινής φύσης – όχι αυτής της οντολογικής και διάχυτης στον ευρύτερο κόσμο φύσης η οποία λατρεύεται από τους ανθρώπους και τους πιστούς της θύραθεν παιδείας –λατρεύεται όχι με ένα τρόπο φυσικό αλλά με ένα τελετουργικό και επιτηδευμένο τρόπο, ο οποίος φαίνεται ότι υπακούει σε συγκεκριμένους τρόπους οι οποίοι έχουν συγκεκριμένες τελετές και οργανωτικές δομές. Μας θυμίζει ότι όλο αυτό έχτισε το δρόμο στις οργανωμένες κατά βιομηχανικό τρόπο μεταδιαφωτιστικές κοινωνίες. Πράγματι οι άνθρωποι μέσα στο χριστιανικό τρόπο απώλεσαν την οντολογικά συναισθηματική και φυσική και αυθόρμητη προσέγγιση του θείου στοιχείου το οποίο είναι διάχυτο στη φύση ως δύναμη ενορατική και ενέργεια εσωτερική. Προσδιορίσθηκαν με ένα λογικό πλέον τρόπο έναντι του Θεού ο οποίος ως προσωπικό δεδομένα είναι δίπλα και ελέγχει, επιβραβεύει ή απορρίπτει με σκοπό τη σωτηρία τις σκέψεις και τις πράξεις των πιστών.Οι χριστιανοί έμαθαν ότι οι κλειστοί χώροι των εκκλησιών είναι γεμάτοι χάρη και ευλογία, αν και η γραφή αναφέρει ότι ο θεός ως πνεύμα μπορεί να λατρεύεται παντού. Ο άνθρωπος θέλησε τη  μεταφορά του από τον ανοικτό φυσικό χώρο στον κλειστό χώρο της εκκλησίας, μετέπειτα του σπιτιού, της πόλης, του εργοστασίου, του κινηματογράφου, του καταστήματος διασκέδασης κ.ο.κ. Ο κλειστός χώρος αποθεώθηκε ίσως διότι με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος περιόρισε τις άπειρες  φυσικές επιρροές( πολλές από αυτές τις ονόμασε δαιμόνια) και θέλησε να ελέγξει τη ζωή του και το μυαλό του μέσα στην εκκλησία. Αναλογικά θέλησε να ελέγξει τη ζωήτου μακριά από τη φύση στην κλειστή πόλη, φθάνοντας στις κλειστές πόλεις φαντάσματα της σημερινής εποχής. Ίσως με αυτόν τον τρόπο (σε σχέση με το μεταδιαφωτιστικό πνεύμα) θέλησε ειδικά ο βιομηχανικός άνθρωπος να ελέγξει ολοκληρωτικά και πρακτικά τη ζωή του. Ο θεός μεταφέρθηκε στην ανθρώπινη λογική. Η εκκλησία είναι το σπίτι του καθ΄ενός, ο χώρος δουλειάς, όπου τέλος πάντων μπορεί και εκμεταλλεύεται το μυαλό του. Όλες οι ανάγκες του εκμεταλλεύονται και  ικανοποιούνται εκτός φύσης μέσα στις πόλεις. Οι τροφές στις υπεραγορές, οι διασκεδάσεις σε καταστήματα, η λατρεία βέβαια στις εκκλησίες.
Ο Λιβάνιος παραπονείται γι αυτό ακριβώς το θέμα. Ότι δηλαδή ο άνθρωπος καταστρέφοντας τους ναούς των Ελλήνων οι οποίοι λάτρευαν τους θεούς των ως αγνές και απλές φυσικές δυνάμεις διάχυτες στον ευρύτερο φυσικό και υπερφυσικό κόσμο( ας θυμηθούμε το απόφθεγμα του Θαλή  «τα πάντα πλήρη θεών εστί» απομακρύνθηκε από το φυσικό κόσμο ζητώντας τον επιτηδευμένο και ψεύτικο υλιστικό κόσμο της πόλης και της  χειραγωγημένης ζωής. Αναφέρει ότι όσοι καταστρέφουν τους ναούς της πατρώας θρησκείας ξεχύνονται στους αγρούς σαν χείμαρροι και μαζί με τους ναούς ερημώνουν και  την ύπαιθρο. Αυτό μας αναφέρει ο ρήτορας συμβαίνει διότι όταν ένας αγρός στερηθεί το ναό του πάει χαμένος,τυφλώνεται και πεθαίνει. «Οι ναοί» αναφέρει ο Λιβάνιος προς το βασιλέα Θεοδόσιο «βασιλιά είναι η ψυχή των αγρών, οι ναοί πρωτοέδωσαν πνοή στους αγρούς,και από γενεά σε γενεά παραδόθηκαν στους σημερινούς ανθρώπους». Ο μέγας  ρήτωρ μας λέει το αυτονόητο. Ότι επειδή οι Έλληνες( μία απλή ματιά στον Όμηρο αποδεικνύει του λόγου το αληθές) λάτρευαν τις δυνάμεις και ενέργειες της φύσης και του ευρυτέρου κόσμου απλά συμβολοποιημένες στο πρόσωπο θεών,  συνδύασαν τους τρόπους λατρείας( ένας εκ των οποίων είναι και ο ναός) με την πλήρη φυσική συνύπαρξη. Για τον Έλληνα πιστό όλα γίνονταν μέσα στον ανοικτό χώρο της φύσης. Υπήρχε μία ανεπιτήδευτη βαθύτατα εσωτερική επαφή με το θείο, πέρα από τη νοητική σκλαβιά της αμαρτίας και του γενικοτέρου παραβατικού άγχους. Το όλο θέμα μάλιστα συνδυάζεται με τη ζωή των αγροτών σε τέτοιο βαθμό ώστε να καταλαβαίνουμε και να υποψιαζόμαστε ότι φθάσαμε στη σημερινή αστυφιλία και στην απομάκρυνση από το φυσικό τρόπο ζωής επειδή ακριβώς εγκαινιάσαμε την αγάπη για τον κλειστό χώρο λατρείας,τον κλειστό χώρο ζωής, τον κλειστό χώρο ζωής. Μέσα στον  χριστιανικό τρόπο ζωής και λατρείας αποθεώνεται ο μυστικός κλειστός χώρος του ιερού των ιερών,οι κατηχούμενοι περίμεναν στον πρώτο κλειστό χώρο του πρόναου.
Ο Λιβάνιος αναφερόμενος στους αγρότες μας αναφέρει ότι όταν καταστρέφεται ο τρόπος λατρείας τους αυτοί απομακρύνονται από τη  ζωοδότρα γή. Μαζί με τη διάθεση των αγροτών χάνεται και η εργασία  επί της φύσης, η γη μαραζώνει,ο άνθρωπος εγκαινιάζει έναν άλλο τρόπο ζωής και παραγωγής.Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι η επιλογή του κλειστού  χώρου ως τρόπου ζωής, λατρείας και παραγωγής εκ μέρους του ανθρώπου τον ωθεί σε ένα άλλο τελείως διαφορετικό μοντέλο παραγωγικής ανάπτυξης, οικονομικής, πολιτικής τελικά ανάπτυξης.Ο άνθρωπος πλέον δεν στηρίζεται στο θεό και στη φύση, αλλά στον εαυτό του και στις επιτηδευμένες μορφές οικονομίας που δημιουργούνται μέσα στις πόλεις. Η παραγωγή είναι μηχανική, τα προϊόντα είναι κονσερβοποιημένα, η ανάπτυξη στηρίζεται όχι στο μεράκι και στη φυσική εξυπνάδα αλλά στην συσσώρευση πλούτου και τεχνογωσίας εκ  μέρους των ισχυρών.Ο άνθρωπος χάνει τη φυσική ελευθερία, δεν μπορεί να ζήσει χωρίς χρήματα, δεν μπορεί να ζήσει από  τους καρπούς της γής  που δεν γνωρίζει πλέον.Οδηγείται με αυτόν τον τρόπο στην χειρότερη πολιτική και οικονομική χειραγώγηση μέσα στην ψεύτικη και ελεγχόμενη ζωή της πόλης.
Σύμφωνα με το Λιβάνιο ο κλειστός χώρος λατρείας έχει αποφασιστική επίδραση και στον ανθρώπινο χαρακτήρα, ώστε να ομιλούμε για διάπλαση δύο διαφορετικών χαρακτήρων, του ανθρώπου της υπαίθρου και του ανθρώπου της  πόλης. Συγκεκριμένα ο ρήτορας θεωρεί ότι οι άνθρωποι της υπαίθρου επειδή συνδέονται με αγνές φυσικές δυνάμεις, επίσης επειδή ζούν στη φυσική ασφάλεια χωρίς την ανάγκη-πάντα- του χρήματος και των ψεύτικων υλικών  αναγκών,για αυτούς τους λόγους διαπλάθουν έναν αγνό και ανεκτικό και εξελίξιμο χαρακτήρα. Ούτως ή άλλως ζώντας μέσα στην  ανοικτή  φύση οι άνθρωποι της υπαίθρου διαβιούν ανάμεσα σε ποικίλες δυνάμεις, αντίθετες και αντίστροφες και διδάσκονται  να  σέβονται και να  τιμούν κάθε ιδέα και αξία.Αντίθετα – σύμφωνα με το Λιβάνιο- οι οπαδοί της νέας  θρησκείας ίσως επειδή είναι πλέον στενά συνυφασμένη με τα συμφέροντα μίας ολόκληρης αυτοκρατορίας , επιδεικνύουν έναν βίαιο εαυτό .Αυτό ίσως σχετίζεται με το γεγονός ότι κλεισμένοι οι άνθρωποι στα στενά όρια της αυτοκρατορίας και των πόλεων μαθαίνουν την τεχνητή επιβίωση. Απομακρύνονται από την ελευθεριακή φυσική ζωή, συνδέουν τη ζωή τους με τους άρχοντες (θρησκευτικούς και πολιτικούς), επίσης  προσδιορίζονται με τις τεχνητές ανάγκες της πόλης, και γι αυτό κάνουν τα πάντα προκειμένου να επιβάλουν τη ζωή τους και τα συμφέροντά τους. Αναφέρεται σχετικά από το Λιβάνιο: «Κι όμως, βασιλιά, δικοί σου υπήκοοι είναι κι αυτοί και σου είναι πιο χρήσιμοι από τους άλλους που εγκληματούν σε βάρος τους, όσο πιο χρήσιμος είναι ένας εργαζόμενος από έναν άεργο. Αυτοί είναι οι μέλισσες, ενώ εκείνοι οι κηφήνες. Κι όταν ακούνε πως σε κάποιο κτήμα υπάρχουν  πράγματα προς αρπαγή, αμέσως κατηγορούν τον κτηματία ότι κάνει θυσίες και άλλα κακά, και ότι πρέπει να γίνει ένοπλη επέμβαση, και να σου, καταφθάνουν οι σωφρονιστές. Έτσι τις  βαφτίζουν τις  ληστείες τους,  αν  και  η   λέξη ληστεία είναι ανεπαρκής».Σε κάθε περίπτωση ο Λιβάνιος αναγάγει τα πάντα σε θέμα χαρακτήρα και ηθικής εκτίμησης των πράξεων.Επίσης σε θέμα εκδήλωσης των θρησκευτικών πιστεύω.  Μας αναφέρει ότι στη φύση οι άνθρωποι εκδήλωναν κατά τρόπο ειλικρινή και αληθινό τις εορτές τους και τις λατρείες τους χωρίς καμμία επιτήδευση δογματική ή άλλη.Σε  κάθε περίπτωση ίσως ο Λιβάνιος μας υπενθυμίζει-αμυδρά είναι αλήθεια- τον μέγα ερημίτη της Κοπεγχάγης, τον Ζαίρεν Κίρκεγγωρ. Και εκείνος είχε συζητήσει για το θλιβερό γεγονός  της ιδρυματοποίησης και θεσμοποίησης του χριστιανισμού.Αντί οι άνθρωποι χωρίς δεσμεύσεις και συμφέροντα να λατρεύουν το θεό ή  τους θεούς που πιστεύουν οδηγηθήκαμε στο σημείο οικονομικά και πολιτικά και άλλα γήϊνα συμφέροντα να καθοδηγούν τους πιστούς και τους καθοδηγητές τους.
Ο Λιβάνιος αναφέρει προς τον αυτοκράτορα ότι δεν καταδιώκονται επίσημα οι λάτρεις της πατρώας θρησκείας και θα πρέπει ο αυτοκράτορας να προσέξει να μην καταδιώκονται ούτε ανεπίσημα και παράνομα από φανατικούς που παρανομούν προς τις εντολές του βασιλέως. Ο Λιβάνιος έχει μάλλον  στο νού του ότι όσα αυτός πιστεύει είναι αιώνια και στο τέλος ο κοινός Λόγος θα επικρατήσει. Δεν χρειάζεται πρόσκαιρες και άσχημες πράξεις να προσπαθούν να διασαλεύσουν τη σειρά που οντολογικών  ισχύει.

Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ.φιλοσοφίας.

H πρόσφατη ανάρτηση.

Η πλατωνική Θεωρία των Ιδεών

Για τον Πλάτωνα υπάρχουν τα διάφορα αντικείμενα, οι διάφορες έννοιες όπως φαίνονται σε μας μέσα από τις αισθήσεις. Αυτό που αντιλα...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.