Aπό τα αποπνημονεύματα του Μακρυγιάννη.


Το κυριότερο ίσως χαρακτηριστικό των απομνημονευμάτων του στρατηγού Μακρυγιάννη είναι η ηθική  γνησιότητά τους. Δεν εγράφησαν ούτε προκειμένου να επιφυλάξουν ακαδημαϊκή καριέρα στο γράφοντα, ούτε να προκαλέσουν ακαδημαϊκή εντύπωση και εκδοτικά κέρδη. Το σκοπό τους μας τον δίδει ο ίδιος ο γράφων στην αρχή του έργου του: «σημειώνω τα λάθη ολωνών και φθάνω ως την σήμερον όπου δεν θυσιάζομεν ποτές αρετή και πατριωτισμόν». Τι μας λέει δηλαδή ο άνθρωπος ο οποίος έχει τεράστια συμβολή στο να ζούμε εμείς σήμερα Ελεύθεροι σε μία ελεύθερη χώρα; Ότι γράφει τις θύμησές  του προκειμένου να μην κάνουμε λάθη και να υπερασπισθούμε την αρετή και την αγάπη για την Ελλάδα. Ως λάθη βέβαια εννοεί τον εγωϊσμό, την  κακή αγάπη για την εξουσία, το να βάζει κανείς το Εγώ του πάνω από το Εμείς. Σημαντικό είναι η ηθική τοποθέτηση του αγωνιστή του 1821. Η αγάπη για την Πατρίδα και  η υπεράσπιση της Ελευθερίας της από πάσης φύσεως εχθρούς είναι αρετή. Εάν θυμηθούμε και τον Αριστοτελικό ορισμό της αρετής τότε η αγάπη για την Πατρίδα- σύμφωνα με τον Μακρυγιάννη- είναι έξη, ψυχική όρεξη, πνευματική καλλιέργεια και συγκεκριμένη πρακτική.
Ο αγωνιστής στρατηγός θίγει και την αιώνια πληγή του Ελληνικού Έθνους, η οποία δεν είναι άλλη από τον οπορτουνισμό των κυβερνώντων ο οποίος τους οδηγεί στο να θέτουν την προσωπική τους καριέρα και εξέλιξη υπεράνω του καλού της Πατρίδος. Τα λόγια του είναι ενδεικτικά : «Οι άρχοντές μας οι αρχηγοί  έγιναν εκλαμπρότατοι και τίποτε δεν αναπαύει τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους. Ήταν ο Κιαμίλμπεγης εδώ εις την Πελοπόννησον και οι άλλοι οι Τούρκοι πλουσιώτατοι έγιναν…εις την Ρούμελην ο Γκούρας και ο Μαμούρης, οι Γριβαίοι».
Ο στρατηγός πραγματικά θίγει μία σημαντική πληγή του Ελληνικού Έθνους στην πορεία του. Οι κυβερνώντες θα πρέπει να είναι ένα με το λαό, να ξεχωρίζουν από αυτόν μόνον εάν είναι πιο άξιοι ώστε να κυβερνούν και να καθοδηγούν τους ανθρώπους σε ένα καλλίτερο αύριο. Είναι έγκλημα οι κυβερνώντες- σύμφωνα με το στρατηγό – να εκμεταλλεύονται τη θέση τους και να δημιουργούν θέσεις και πλούτη. Σαφέστατα ο Μακρυγιάννης θεωρεί ότι το γεγονός πώς στη θέση των Τούρκων ήλθαν Έλληνες που απέκτησαν όμοιες θέσεις και πλούτη σηματοδότησε δεινά και συμφορές στο μέλλον. Σταδιακά οι κυβερνώντες ενδιαφέρθηκαν όχι για το καλό της Ελλάδος αλλά το δικό τους. Ο νεποτισμός κυριάρχησε μαζί με το ρουσφέτι, η γραφειοκρατία και οι πελατειακές σχέσεις δεν ανέδειξαν τους πιο αξίους Έλληνες – ώστε η χώρα με βάση αυτούς να αναπτυχθεί – αλλά τους συγγενείς και φίλους , οι οποίοι διαχρονικά βύθισαν τη χώρα στην υποανάπτυξη, στην εξάρτηση, στην άλλου είδους υποδούλωση. Ο στρατηγός σημειώνει γι΄αυτούς τους κακούς κυβερνώντες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τα  «κακά και τα δεινά» της Ελλάδος : «Όσα έπαθε η Πατρίς διά τους νόμους και το καλό αυτωνών και όσα παλικάρια σκοτώθηκαν δεν τα έπαθε η Πατρίς εις τον αγώνα εναντίον των Τούρκων».Είναι σαφής. Ότι ο χειρότερος εχθρός είναι ο εσωτερικός  εχθρός, αυτός που από όλους θεωρείται ότι αναλαμβάνει προκειμένου να φέρει τα καλά και τα χρήσιμα. Όταν ο καταστροφέας είναι εντός των τοιχών κανείς δεν μπορεί να καταλάβει πότε και πώς πρέπει να αντισταθεί. Εκτός από λίγους οι οποίοι βλέπουν και αντιλαμβάνονται από  πρίν όσα θα ακολουθήσουν μετά.
Είναι χαρακτηριστικό στην αφήγηση του Μακρυγιάννη το κομμάτι όπου αναφέρεται στον Υψηλάντη και δίδει τα προσόντα που θα πρέπει να έχει ο ηγέτης, ο ηγεμόνας, ο κυβερνών.Ο Υψηλάντης λοιπόν –σύμφωνα με το Μακρυγιάννη- έπαθε διά την ελευθερίαν και θυσιάσθη, έβλεπε τους συντρόφους του γεμάτους κακίαν και πάθη και ιδιοτέλειαν και εναντίον της αρετής, και αντιδρούσε. Αυτό σημαίνει ότι ο ηγέτης θα πρέπει να μιλάει και να θυσιάζεται για την ελευθερία του τόπου του, θα πρέπει να είναι καλός, χωρίς μίση και εμμονές, γεμάτος από αρετή. Ο Υψηλάντης (σύμφωνα με το Μακρυγιάννη) απεφάσισε να παραιτηθεί από την κυβέρνηση και να σμίζει με τους υπολοίπους οπλαρχηγούς( το Νικήτα και το Δυσσέα) προκειμένου να πολεμήσουν για την ελευθερία της Πατρίδος. Ίσως αυτό είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό του ηγεμόνος σύμφωνα με το στρατηγό. Ο ηγέτης δεν κοιτάζει την καρέκλα, δεν θυσιάζει τα πάντα για το  δικό του καλό. Δεν είναι λόγια και υποσχέσεις. Είναι άνθρωπος των έργων και της θυσίας, τα αφήνει όλα και ρίχνεται στον υπέρτατο αγώνα της αρετής και της προσφοράς.
Η ανιδιοτέλεια των αγωνιστών είναι αναντίρρητη και απαραίτητη όταν οι άνθρωποι υπηρετούν το χρέος τους προς την Πατρίδα. Ο Μακρυγιάννης μας αναφέρει για τον εαυτόν του ότι «αφού έμεινα στην ανατολική Ελλάδα γράφτηκα ότι θέλω  δουλέψη την Πατρίδα μου με πίστι και αμιστί». Ο αλτρουϊσμός, η έλλειψη κάθε φιλαργυρίας, η ανιδιοτελής προσφορά θα πρέπει να χαρακτηρίζει τους ανθρώπους που θεωρούν ότι μπορούν να προσφέρουν σε ένα τόπο, σε μία χώρα, σε μία Πατρίδα. Σε κάθε άλλη περίπτωση οι άνθρωποι υποδουλώνονται στα ίδια πάθη, χρηματίζονται, καθίστανται αργυρώνητοι και βάζοντας τον εαυτό τους πάνω από όλους  και από όλα όχι απλά κοιτάζουν μόνο τον εαυτό τους αλλά αφήνουν την Πατρίδα τους να υποδουλωθεί σε πάσης φύσεως κατακτητή και δυνάστη. Φανερό ή αφανή.
Ιδιαίτερη ιστορική αξία, διαχρονική  θα λέγαμε, παρουσιάζει η παρακάτω φράση του Μακρυγιάννη : «Η καϊμένη η Πατρίδα, αμαρτίες όπου είχε και εγύρευε να τη λευτερώσουμε εμείς οι ανθρωποφάγοι, πολιτικοί και στρατιωτικοί.Κι έχομε αρετή να λευτερώσουμε πατρίδα εμείς και αυτείνοι όπου μας κυβερνούν;». Ο στρατηγός στηρίζει κατ΄ευθείαν τα γραπτά του δίδοντας αμέσως παράδειγμα: «Τώρα έβαλαν το Δυσσέα σκότωσε τον Αλέξη Νούτζο, το σεβάσμιο άρχοντα». Σαν νέος Θουκυδίδης μάλιστα ο Μακρυγιάννης προσφέρει και τις διαχρονικές συνέπειες όλων αυτών των αήθων πράξεων: «πόσο ψυχώνει η τουρκιά με αυτό, πόσο αδυνατίζουμε εμείς;». Βλέπει πολύ μακριά ο Στρατηγός γιατί δυνατά μιλάει μέσα του η αγάπη του και η σκέψη του για την Πατρίδα, για την Ελλάδα. Το κάθε Έθνος πειράζεται και από δικές του πράξεις αλλά και από πράξεις εχθρών. Όσο όμως βλάπτουν το Έθνος οι πράξεις που προέρχονται από δικά του παιδιά δεν το πειράζουν οι εχθρικές κινήσεις.Ο Μακρυγιάννης, απόγονος συνεπής του Θουκυδίδη και του Ισοκράτη αλλά και του Δημοσθένους, βροντοφωνάζει ότι το συμφέρον των ανθρώπων είναι το συμφέρον της Πατρίδος. Ο χαρακτήρας των ανθρώπων είναι ο χαρακτήρας της Πατρίδος. Άνθρωπος που αποκόπτεται από την Πατρίδα γίνεται ιστορικό περιθώριο, ξεχνιέται και λησμονείται. Η ιστορία σέβεται τις συλλογικές δημιουργίες, αυτές που έγιναν ομαδικά για ένα μεγάλο σκοπό. Σε αυτό το σκοπό, στην απελευθέρωση της Ελλάδος από τους τούρκους όσοι επέδειξαν νού και χαρακτήρα καθαρό θαυμάσθηκαν και κληρονόμησαν ένα καλύτερο και ελεύθερο κόσμο σε αυτούς τους ιδίους και στα παιδιά τους. Θέλει χαρακτήρα, διαβάθμιση των ηθικών αξιών και σωστή πράξη η διοίκηση. Πρώτα η Πατρίδα, μετά το Εγώ. Πρώτα το ήθος και έπειτα η πράξη. Τα ταπεινά πάθη νικώνται από τον ανώτερο ανθρώπινο νού ο οποίος ως απεσταλμένος της ανωτέρας σειράς προσφέρει στους αγωνιζομένους μία ελεύθερη και ηθικώς δομημένη Πατρίδα.
Σημαντικό σημείο στα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη κατέχουν οι συνήθεις βαθύτατα ψυχολογικές παρατηρήσεις, εμβριθείς, σμιλευμένες μέσα από τη ζωή και τις συνεχείς μάχες απελευθέρωσης της Ελλάδος από τους μουσουλμάνους τούρκους.Συγκεκριμένα μας αναφέρει ο αγωνιστής του ηρωϊκού 1821: «Ο άνθρωπος είναι και διά το καλό και  διά το κακό. Όταν κάνη λίγο κακό και μεγάλο καλό ο Θεός τον συγχωράγει». Πραγματικά το μήνυμα του μεγάλου αγωνιστού είναι σαφές. Η μεγαλύτερη  μάχη είναι αυτή εναντίον του εαυτού μας. Εναντίον του Εγώ και των προσωπικών φιλοδοξιών μας οι οποίες συχνά-πυκνά μας φέρουν στο σημείο να θέτουμε τον εαυτό μας πάνω από όλους και όλα, πάνω από την Πατρίδα μας η οποία είναι το σπίτι όλων. Ο νικητής άνθρωπος είναι αυτός ο άνθρωπος που καταφέρνει και τοποθετεί στην κλίμακα των αξιών πάνω-πάνω τα ιερά και τα όσια και έπειτα τα στενά προσωπικά του οφέλη. Η Ελλάδα- σύμφωνα με το στρατηγό –καταστράφηκε όσες φορές οι άνθρωποί της έθεσαν το προσωπικό τους συμφέρον επάνω από το κοινό συμφέρον. Το να περιορίζεις τον κακό εαυτό σου(είναι αδύνατο ολοσχερώς να τον νικήσεις)σημαίνει ότι προσφέρεσαι στα ιερά και τα όσια τα οποία θα επιφυλάξουν το καλύτερο παρών για τη γενεά που ζεί ο άνθρωπος, το καλύτερο μέλλον για τα παιδιά του. Όσοι καταστρέφουν την Πατρίδα που τους γέννησε και τους ανέθρεψε,όσοι σύμφωνα με το στρατηγό κάνουν μεγαλύτερο κακό παρά καλό, καταστρέφουν τα ίδια τους τα σπλάχνα για τα οποία υποτίθεται ότι είμαστε υπεύθυνοι να παραδώσουμε ένα κόσμο καλύτερο.
H παρακαταθήκη που  μας αφήνει ο Μακρυγιάννης διατυπώνεται και μέσα από το δημοτικά τραγούδια που μας παραδίδει.Αυτά ακριβώς τα τραγούδια καταδεικνύουν την αγάπη και τη θυσία για την Πατρίδα, συναισθήματα τα οποία διαπνέουν όσους θέλουν να ζούν ελεύθεροι σε ελεύθερο τόπο ( «θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία») : Ας τα παραθέσουμε : «Εψές όπου βασίλεψε/πίσου από μία ραχούλα/άκουσα γυναικεία κλάματα/και ανδρών τα μοιρολόγια/γι αυτά τα ηρωϊκά κορμιά στον κάμπο ξαπλωμένα/και μές το αίμα το πολύ είναι βουτηγμένα/για την Πατρίδα πήγανε στον Άδη τα καϊμένα». Ίσως κάποιοι από τους  σημερινούς  απογόνους  του στρατηγού θεωρούν ότι η Ελλάδα απελευθερώθηκε με θεϊκή επέμβαση και δεν χρειάζεται να θυμόμαστε τη φράση των Σπαρτιατών : «άμμες δε γ΄εσόμεθα πολλώ κάρρονες»(εμείς θα γίνουμε καλύτεροι).Δυστυχώς αυτή η διαλεκτική ηρώων και ανδρείας φαίνεται ότι περνά δύσκολες ημέρες στη σημερινή Ελλάδα.
Σαν ένας νέος Περικλής ο Μακρυγιάννης συνδέει την Ελλάδα των ημερών του με την Ελλάδα του Σωκράτη και του Θεμιστοκλή, και μας υπενθυμίζει ό,τι μας υπενθυμίζει και ο Περικλής στον περίφημο Επιτάφιό του. Πρέπει να είμαστε άξιοι των προγόνων μας και μάλιστα επιβάλλεται να τους ξεπεράσουμε σε αξία και αρετή. Μόνον με αυτόν τον τρόπο θα φανούμε αντάξιοι εκείνων, θα κερδίσουμε την υστεροφημία και θα αφήσουμε ένα κόσμο καλύτερο στα παιδιά μας. Τα λόγια του στρατηγού προκαλούν ανατριχίλα και διαγράφουν τον αλτρουϊστικό ηθικό κώδικα του κάθε Έλληνα, του απλού και του ηγέτη: «'Ολοι οι προκοµµένοι άντρες των παλαιών" Ελλήνων, οι γοναίγοι όλης της ανθρωπότης, ο Λυκούργος, ο Πλάτων, ο Σωκράτης, ο Αριστείδης, ο Θεµιστοκλής, ο Λεωνίδας, ο Θρασύβουλος, ο ∆ηµοστένης και οι επίλοιποι πατέρες γενικώς της ανθρωπότης κοπιάζαν και βασανίζονταν νύχτα και ηµέρα µ' αρετή, µε 'λικρίνειαν, µε καθαρόν ενθουσιασµόν να φωτίσουνε την ανθρωπότη και να την αναστήσουν να 'χη αρετή και φώτα, γενναιότητα και πατριωτισµόν. 'Ολοι αυτείνοι οι µεγάλοι άντρες του κόσµου κατοικούνε τόσους αιώνες εις τον 'Αδη 'σ έναν τόπον σκοτεινόν και κλαίνε και βασανίζονται δια τα πολλά δεινά οπού τραβάγει η δυστυχισµένη µερική πατρίδα τους. Χάνοντας αυτείνοι, εχάθη και η πατρίδα τους η Ελλάς, έσβυσε τ' όνοµά της. Αυτείνοι δεν τήραγαν να θησαυρίσουνε µάταια και προσωρινά, τήραγαν να φωτίσουν τον κόσµο µε φώτα παντοτινά.». Ειδικά η τελευταία φράση μας υπενθυμίζει ότι καλός είναι ο άνθρωπος που πάνω από όλα θέτει το καλό της Πατρίδος του, το Εμείς και έπειτα το Εγώ και το στενό κοινωνικό ή οικονομικό συμφέρον του. Φιλοσοφικά αυτό εύκολα εξηγείται εάν θυμηθούμε το λόγο δημιουργίας της κοινωνίας εκ μέρους του ανθρώπου, όπως τον αναφέρει ο Αριστοτέλης.  Ο λόγος  της κοινωνικής δημιουργίας είναι η αυτάρκεια και η ευδαιμονία όλων. Για τους Έλληνες ήταν ντροπή να καλοπερνάνε μερικοί και κάποιοι άλλοι να δυστυχούν. Βέβαια για την απόλυτη Ελληνική αξιολογία «αμαρτία» είναι η λήθη του παρελθόντος και η θυσία του μέλλοντος σε ένα ανύπαρκτο παρόν.
Την  κατακλείδα ας αφήσουμε την πένα του Μακρυγιάννη να την υπογράψει: «Ο Θεός, οπού µας έδωσε αυτό το µικρό βασίλειον, µπορεί να µας δώση και τρανό. Και τότε αυτός ο ίδιος θα βασιλέψη.».

Βασίλειος Μακρυπούλιας, φιλόλογος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

H πρόσφατη ανάρτηση.

Ποιά ήταν η θρυλική Μ.Ο.Μ.Α;  Πατήσθε στο σύνδεσμο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις.