Η επαναξιολόγηση της έννοιας του πολιτισμού στις απαρχές του 21ου αι.




Η Λέσβος είναι ένα θαυμαστό πολιτιστικό κομμάτι του  μωσαϊκού που ακούει στο όνομα Ελληνικός πολιτισμός.Ο πολιτισμός ως σύνολο πνευματικών και ψυχικών αλλά και υλικών δημιουργημάτων χαρακτηρίζει διαχρονικά τον τόπο και τους  ανθρώπους που τον γέννησαν,τον αύξησαν και τον κατέστησαν αιτία πνευματικής και αξιολογικής ανάπτυξης  αυτού του   τόπου και των ανθρώπων.
Ό ποιητής (Όμηρος)δεν ξεχνά τη Λέσβο.Στη μυθική Βρίσα ,η οποία σχετίζεται με τον μυθικό ιδρυτή της Λέσβου Μάκαρα,αναφέρεται η παράδοση για την Ομηρική ηρωίδα Βρισηίδα την «ικέλη χρυσέη Αφροδίτη».Το πανέμορφο αυτό αέθλιο μήλον ανάμεσα στον Αχιλλέα και στον Αγαμέμνονα.Κατά την παράδοση η Βρισηίδα γεννήθηκε στη Βρίσα και ήταν κόρη του ιερέα του Απόλλωνα Βρισέα.
Ο Πιττακός ο Μυτιληναίος διαφημίζει τη Λέσβο ων ένας από τους επτά σοφούς.Τι σημαίνει ένας εκ των επτά σοφών;Σημαίνει ότι ο άνθρωπος αυτός ως σοφός κατάλαβε και διατύπωσε γνωστικές και ηθικές αρχές αλλά και συμπαντικούς νόμους που είχαν καθολική και απόλυτη ισχύ πάνω στην ανθρώπινη ζωή. «Χαλεπόν εσθλόν έμμεναι», «γίγνωσκε καιρόν»,είναι μερικά από τα αποφθέγματά του τα οποία έχουν αιώνια και καθολική ισχύ πάνω στην ανθρώπινη ηθική προσωπικότητα.
Ας προχωρήσουμε προς τη μεγάλη ποιήτρια,την υμνωδό της Αφροδίτης,τη Σαπφώ.Στην προσπάθεια η επική ποίηση των αρίστων να μεταλλαχθεί στην ποίηση των πολλών τα συναισθήματα γυμνά βγαίνουν μέσα από τα λυρικά ποιήματα,αλλά παραμένουν σε μία διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη θεά Αφροδίτη και στην ανθρώπινη ψυχή(Σαπφώ).Δεν έχει καμμία σημασία η διαστροφή που υπέστη η ποίηση της Σαπφούς από αδαείς,οι οποίοι σύνδεσαν άσχετα πράγματα μεταξύ τους.Το υπαρξιακό βήμα που επιτυγχάνει η Σαπφώ είναι τεράστιο.Ο άνθρωπος δεν φοβείται συναισθηματικά να αντικρίσει τον Όλυμπο ,πέρα από το νού του.Η συναισθηματική αυτή επαφή απελευθερώνει τον άνθρωπο και σαν σκέψη και σαν βίωμα,κάτι που αποδεικνύει και η ευημερούσα Ιωνική πολιτεία.
Το παρακάτω απόσπασμα από τη Σαπφώ θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ένας απόκρυφος διάλογος της ανθρώπινης ψυχής με τη θεά του έρωτα-ο έρωτας νοείται υπό την έννοια της αποκατάστασης του Εμπεδοκλείου όλου. «Να΄σαι ευτυχισμένη ,πήγαινε,άλλωστε τίποτε δεν διαρκεί/να θυμάσαι όμως πάντα πόσο σε αγάπησα/κρατιόμασταν χέρι χέρι μέσα στη νύχτα που ευωδίαζε/πηγαίναμε στην πηγή τριγυρίζαμε στους λόγγους/κι έφτιαχνα για το λαιμό σου γιρλάντες μεθυστικές».

Αυτό που θα πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι ο όρος πολιτισμικός βιασμός είναι πανάρχαιος και δηλωτικός πολύ όσον αφορά την ποίηση της Σαπφούς.Ενώ σε αυτό το ποίημα συζητάμε για υψηλα οντολογικά μηνύματα οι παραχαράκτες των πνευμάτων και των νοημάτων απέδωσαν στην ποιήτρια της Λέσβου σκέψεις ανύπαρκτες σε τέτοιο βαθμό ώστε να συσχετισθεί με διαστροφές οι οποίες δεν υφίστανται μέσα στο ποιητικό της έργο.
Η Σαπφώ κινείται σε σχέση με την Ολύμπια Αφροδίτη,σε επίπεδο ανταλλαγής δυνάμεων φωτός και ανώτερης αίσθησης.Δυνάμεις και ενέργειες οι οποίες μπορεί να είναι φανταστικές και προερχόμενες από το αβυσσαλέο ανθρώπινο υποσυνείδητο το οποίο επικοινωνεί με το βασίλειο των Ολυμπίων.Π.χ η φράση «χέρι-χέρι»μπορεί να υπονοεί το διάλογο με το ασώματο ανώτερο και βέβαια την περαιτέρω ανταλλαγή δυνάμεων.Η Λέσβος υπερήφανη για ένα τέτοιο τέκνο θα πρέπει να αντλεί πολλά μέσα από τη σοβαρή ανάμνησή της.
Η Λέσβος αποδεικνύει τη σημαντικότατη γεωγραφική,οικονομική αλλά και πολιτιστική της θέση και μέσα στο έργο του Θουκυδίδη.Ο ιστορικός αναφέρει ότι η Λεσβιακή αποστασία αναστάτωσε υπερβολικά τους Αθηναίους.Αυτό αποδεικνύει την σημαντικότατη και πολύ παραγωγική θέση που κατείχε μέσα στην Αθηναϊκή συμμαχία η νήσος της Σαπφούς.Το εύρος εξάλλου της ποινής καταδεικνύει πόσο πολύ υπολόγιζαν οι Αθηναίοι τη Λέσβο.Ψηφίσθηκε στην εκκλησία του Δήμου η θανάτωση όλων των ανδρών και η πώληση όλων των γυναικοπαίδων.Βέβαια στην πορεία της ημέρας η απόφαση αναιρέθηκε αλλά η απόφαση αυτή απέδειξε ότι οι Αθηναίοι  ήθελαν την παραδειγματική τιμωρία των Λεσβίων για λόγους παραδειγματισμού.Άρα υπολόγιζαν ότι οι Λέσβιοι είναι άνθρωποι σημαντικοί που επηρεάζουν πολλούς και σημαντικούς συμμάχους.
Μέσα στα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας,της μετέπειτα Βυζαντινής επικυριαρχίας (ακόμη και στην διακυβέρνηση της νήσου από την οικογένεια των Γατελούζων)το νησί και πάλι γνώρισε σταθερή άνθιση ,οικονομική,εμπορική αλλά και πολιτιστική.Όλα αυτά είναι δείγμα της μεγάλης ικανότητας και του έμψυχου(ανθρώπινο δυναμικό) αλλά και του άψυχου παράγοντα της νήσου(τοποθεσία,γεωπολιτική σημασία)να παραμένουν πάντα στο ιστορικό επίκεντρο μέσα από έργα πολυποίκιλα και άξια λόγου.
Η Λέσβος συνέχισε και μετά την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους το λαμπρό ιστορικό πολυποίκιλο-όπως αναφέραμε-αλλά κυρίως ένδοξο πολιτιστικό ταξίδι της,γεννώντας σπουδαίους και διαχρονικούς λογοτέχνες-δημιουργούς.Θα πρέπει οπωσδήποτε να επισημάνουμε ότι η ύπαρξη λογοτεχνών-δημιουργών  σε ένα τόπο υποδηλώνει την ύπαρξη μιάς υψηλής διαλεκτικής ανάμεσα στον τόπο και στα χαρακτηριστικά του και στους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτόν.Υποδηλώνει την ειδική εκείνη ικανότητα σημαντικών ανθρώπων να συλλαμβάνουν τα κρυφά μηνύματα που προωθεί ο τόπος τους στο μυαλό,στην ψυχή και στις αξίες που χαρακτηρίζουν τη ζωή των ανθρώπων.
Η χορεία των Λεσβίων λογοτεχνών-δημιουργών είναι εντυπωσιακή.Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης,ο ιστορικός και λογοτέχνης Γεώργιος Βαλέτας,ο λογοτέχνης ,δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός Στρατής Μυριβήλης,ο πεζογράφος και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης,οι λογοτέχνες Στρατής Δούκας και Αργύρης Εφταλιώτης,ο λογοτέχνης και πολιτικός Ασημάκης Πανσέληνος,ο ζωγράφος και γλύπτης Γιώργος Ιακωβίδης,ο λαϊκός ζωγράφος θεόφιλος.
Όλοι αυτοί οι άνθρωποι κατάφεραν και πέτυχαν διπλό άθλο.Πρώτα-πρώτα διατήρησαν άσβεστη τη φλόγα της συνεχούς δημιουργίας και συνέχειας του αμιγούς Λεσβιακού πολιτισμού.Κατά δεύτερο λόγο άφησαν το δικό τους πολιτιστικό σημάδι,παράδειγμα μίμησης προς τις επόμενες γενεές.Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή οι Λέσβιοι δημιουργοί του τελευταίου αιώνα απετέλεσαν γέφυρα που σύνδεσε το πολιτιστικό χθές και το αύριο του νησιού,συνεχίζοντας τη δημιουργία ενός ισχυρού πολιτιστικού στίγματος.
Ας θαυμάσουμε ένα απόσπασμα από τον «Βασίλη Αρβανίτη»του Στρατή Μυριβήλη: «…Είναι λογής παλικαριές και λογής παλικάρια.Το κάθε τι στη ζωή το αγναντεύεις και το χαίρεσαι μέσα στον περίγυρό του.Όμως μέσα του είναι και ένας σκοπός που το κυβερνά,και αυτός είναι που του δίνει το νόημά του.Κάθε καρπός θέλει τη γής και το κλίμα του για να μελώσει,θέλει και ένα στόμα να τον βυζάξει.Κάθε καράβι θέλει τα νερά του για να πλέψει,όμως η μοίρα του εκεί σε ένα μακρινό λιμάνι στέκεται και το καρτερεί.Έτς΄είναι.».
Τα νοήματα είναι πράγματι πολύ υψηλά,ρεαλιστικά ,ζυμωμένα μέσα από τη σοφία της ζωής.Ο λογοτέχνης δίνει σκοπό στον άνθρωπο,ο οποίος υπάρχει στη γή του προκειμένου να εξελιχθεί ως άτομο αλλά και να αναπτύξει τον κόσμο μέσα στον οποίο γεννήθηκε και μεγάλωσε.Ο τόπος είναι θάλασσα και ο άνθρωπος μέσα από το καράβι του μυαλού του και των αξιών του καλείται να ταξιδέψει όσο πιο μακριά μπορεί.Το μήνυμα τελικά του Λέσβιου συγγραφέα δεν διαφέρει από το απόφθεγμα του Μάρκου Αυρηλίου«ένδον σκάπτε»αλλά και από το μήνυμα της Ελληνικής συνεχούς βελτίωσης της φύσης μας.
Το σημαντικό όμως σημείο είναι εμείς σήμερα τι κάνουμε.Συνεχίζουμε το πολιτιστικό αυτό ταξίδι μέσα από δικές μας δημιουργίες που παράγουν ανάλογα μηνύματα;Αν η Λέσβος τόσα χρόνια τόσους αιώνες είχε τόσους ανθρώπους προκειμένου να είναι διάσημη και περίφημη,σήμερα για ποιους ανθρώπους και για ποιες δημιουργίες θα μπορούσε να είναι υστερόφημα γνωστή και σπουδαία;
Επιβάλλεται να προστατεύσουμε την υστεροφημία του τόπου μέσα στον οποίο ζούμε και μεγαλώνουμε,εμείς και τα παιδιά μας.Ενάντια στις σύγχρονες εξουσίες και στις «πονηρές πρακτικές τους».Αυτό θα συμβεί και αρνητικά αλλά και θετικά.Αρνητικά εάν αρνηθούμε την όποια προσπάθεια σπίλωσης της φήμης του τόπου μας.Θετικά εάν εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε  «έργα και ημέρες»που θα αφήσουν ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στο χρόνο.
Είναι ανάγκη οι Λέσβιοι,να διασφαλίσουν ότι η πολιτιστική συνέχεια και αλυσίδα χτίζεται και οικοδομείται πάνω σε αιώνια θεμέλια με διαχρονικά υλικά.Ενάντια σε κάθε τι έξωθεν που τάχα συκοφαντεί το νησί,η Ελληνική Λέσβος σύμφωνα με τον Ελληνικό τρόπο  μπορεί άξια να συνεχίσει το διηνεκές  και αιώνιο ταξίδι της.

                                                                                             Β.Δ.Μακρυπούλιας.

                                                                                             Δρ φιλοσοφίας.

H πρόσφατη ανάρτηση.

Ποιος είναι διαχρονικά ο όφις;

Στο λεξικό ετυμολογίας   του Ευαγγέλου Μαντουλίδη ο όφις ετυμολογείται εκ του ρήματος οράω-ώ, με παλαιά ρίζα οπ ( όπωπα). Τι βλέπει ό...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.