Ο απολύτως ουσιαστικός ρόλος των Μουσών στην Ομηρική ποίηση.

     
 Η Ομηρική ποίηση καθώς και οι δυνάμεις που αυτή περικλείει υπάγεται στο πνεύμα και στις αξίες του αρχαίου Ελληνικού κόσμου.Η Ομηρική ποίηση είναι τα δύο έπη,η Ιλιάδα και η Οδύσσεια.Οι δυνάμεις που αυτή η ποίηση περικλείει είναι οι δυνάμεις που οντολογικά και αξιολογικά κίνησαν τον αρχαίο κόσμο και την εξέλιξή του.Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι οι Έλληνες όρισαν το όλον στα όρια τριών θεμελιωδών δυνάμεων:των δώδεκα θεών και των νόμων αυτών(ύβρις ,τίσις,νέμεσις)-καθώς και των φοβερών τιμωρών Ερινυών-των τριών Μοιρών,και βέβαια των εννέα Μουσών.
   Εάν οι δώδεκα πρώτοι ήλεγξαν νοητικά και γνωσιολογικά το σύμπαν,όντες δυνάμεις και ενέργειες αυτού,οι τρείς Μοίρες καθόρισαν την αξιολογική πορεία του ανθρώπου-μέσα από την συνάρτηση λόγων και πράξεων προκειμένου να δικαιολογήσουμε την αποστολή μας ως άνθρωποι,πάντα σε σχέση με τις αρετές που φέρουμε μαζί μας,σε διαρκή αναφορά με την ανάμνηση του ωραίου και την τήρηση αυτού(αισθητική-ηθική),τότε θα μπορούσαμε  να πούμε για τις εννέα Μούσες ότι φαίνονται να κείτονται ανάμεσα στις δύο παραπάνω σύνολες δυνάμεις.Είναι,θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε,οι μεσάζουσες αυτές που καλούνται να μεταφέρουν στους δέκτες των μηνυμάτων τους τα νοητικά μηνύματα των δώδεκα δυνάμεων θεών προκειμένου η αποστολή που εκπροσωπείται από τη Μοίρα να πραγματοποιηθεί.
   Οι Μούσες είναι το στάδιο της ψυχής,του συναισθήματος,της αυτοσυνείδησης του καθήκοντος ανάμεσα στο νού των Θεών,μέσα από την τέχνη που είναι το δημιουργικό αισθητικό πέρασμα της σειράς των εννοιών από το Θείο διά του κόσμου προς τον άνθρωπο,καθώς και στις αξίες που προβάλλονται από αυτόν τον ζωοδότη Νού με τελικό αποδέκτη τον άνθρωπο του Λόγου.Αυτή η πραγματικότητα η οποία στην αρχή ήταν μία απλή οντολογική αλήθεια ήταν αδήριτη ανάγκη από το φιλοσοφικό νου να περάσει στον ποιητικό νού.Εάν δηλαδή στη φιλοσοφία του καιρού εκείνου-συζητάμε για τις απαρχές της προσωκρατικής φιλοσοφίας  και των προδρόμων αυτής –οι αφαιρετικές δυνάμεις εύκολα μετέδιδαν μηνύματα και έννοιες,τα πράγματα δεν ήταν καθόλου προσπελάσιμα για τον ποιητή και την εκάστοτε δημιουργία του-κάθε ποιητή άρα και τον Όμηρο.Καταλαβαίνουμε ότι ο ποιητής το φιλοσοφικό νού,την πηγή κάθε ιδέας και δημιουργίας,το εικός και αναγκαίο Αγαθό,πρέπει να το ντύσει με το Θείο ένδυμα που φέρει το όνομα –και κατ΄αυτόν τον τρόπο εμφανίζεται στα έπη-Θεός(το περίφημο δωδεκάθεο).

   Πολύ περισσότερο δε την ανάγκη μεταφοράς και έκφρασης  και πραγμάτωσης των εντολών και μηνυμάτων που πηγάζουν από το θείο και έχουν ως δέκτη τον άνθρωπο, ο ποιητής καλείται να την περιβάλει με το προσωπείο της Μούσας.Σε μία εποχή όπου ο άνθρωπος  οντολογικά στέκεται στα πόδια του ,το πρώτο βήμα που δοκιμάζει είναι η εισχώρηση,η διερευνητική διείσδυση στο Θείο.Στο άγνωστο Νιρβανικό και φοβερό Γιαχβικό μέχρι τότε Θείο.Εκεί ανακαλύπτει ότι βέβαια το Θείο,οι Θεοί,είναι η μεγάλη αιτία του παρόντος όλου(Θεός-φύση-άνθρωπος )καθώς και τον τρόπο και την όλη τελεολογία του παρόντος κόσμου.Τα μυστικά είναι τόσο λυτρωτικά και ζωοποιά ώστε πρέπει να μεταδοθούν στον άνθρωπο,τον δυνάμει αφυπνισμένο άνθρωπο.Για το φιλόσοφο αυτό είναι η ανάγκη,η ψυχή,οι δυνάμεις της αίσθησης που αφαιρετικά ξεκινούν από το θείο και συγκεκριμένα ψήγνυνται στον άνθρωπο.Για τον ποιητή είναι οι Μούσες,οι δυνάμεις δηλαδή εκείνες που αντιπροσωπεύουν την «καταναγκαστική»μετάδοση του θείου τρόπου και των σχετικών μυστικών στον ερευνητή του χαμένου παραδείσου,στον άνθρωπο.
   Ο φιλόσοφος άνετα διατυπώνει τη νοητική εκτίμηση της απολύτου ντετερμινιστικής σκοποθεσίας του παρόντος κόσμου.Ο ποιητής την  «κρύβει»κάτω από το ζεύγος Οδυσσέας –Ιθάκη.Ο φιλόσοφος με την ευκολία του αφαιρετικού λόγου προσπελαύνει έννοιες και αξίες τις οποίες ο ποιητής αναγκαστικά μεταφέρει κάτω από την ένδυση της τέχνης.Αυτό που ο φιλόσοφος αποκαλεί ίμερο,οίστρο σκέψης,το οποίο μεταφέρεται σε νοητικό επίπεδο από το ον προς το διανοητή,τον ταράσσει συθέμελα,και τον ωθεί στο να διαδώσει τις σωτήριες σκέψεις του προς τους συνανθρώπους του,αυτό το Σωκρατικό δαιμόνιο στον ποιητή ευρίσκεται σε κάθοδο από το νου προς τη ψυχή.Εκεί στην ψυχή όπου η έννοια γίγνεται εικόνα,η αφαίρεση γίγνεται συγκεκριμένη κίνηση,το Αγαθό αποκτά σάρκα και μάτια και κίνηση,η νόηση καθίσταται συναίσθημα,σε αυτό το ψυχικό επίπεδο ο ποιητής δέχεται εκείνον τον παραρριπισμόν ψυχής-για να θυμηθούμε τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος-την πιο υψηλή δηλαδή αισθητικά συγκεκριμένη στη καρδιά του και νού εντολή,να δώσει όλες τις εικόνες και τα γεγονότα που ξέρει,μεταφέροντας ως ποιητής τις μεγαλύτερες ιδέες στο ανθρώπινο βίωμα.
   Οπωσδήποτε αυτό το ρόλο στον Όμηρο τον επωμίζονται  οι Μούσες.Αυτές μεταφέρουν στο ποιητή την επιθυμία της διά της τέχνης μεταφοράς των γεγονότων εκείνων τα οποία μεταφέρουν μέσα τους τα πιο υψηλά νοήματα ιδεών και αξιών.Η Μούσα-δομικές θεϊκές δυνάμεις του όλου θεολογικού συστήματος των Αρχαίων Ελλήνων-δομεί το παρόν όλον  Θεός –Φύση-Άνθρωπος,με το να γίνεται δύναμη η οποία συγκεκριμενοποιεί τις ιδέες των Θεών.Τις μεταφέρει στο συγκεκριμένο κόσμο και σε σχέση με την προσπάθεια που αναπτύσσει ο άνθρωπος διά του κόσμου να κατανοήσει το θείον τις αποκαλύπτει,σε διαρκή πάντα αναφορά με τη Δημιουργία και τον αισθητικό κόσμο.Διά των Μουσών όλες οι αφαιρετικές δυνάμεις νόησης του ουρανού κατεβαίνουν στη φύση ως Τέχνη-νοουμένη ως σύνολο δυνάμεων και ενεργειών-και από εκεί στον άνθρωπο.
   Άρα οι αναλογίες και δυνάμεις  της νόησης ζωντανεύουν στις φυσικές ισορροπίες,στις φυσικές έννοιες,στο συγκεκριμένο φυσικό τρόπο,ο οποίος ως αισθητικός εισχωρεί στον άνθρωπο και δι΄αυτού ουσιαστικά εισχωρούν οι θεϊκές έννοιες που αυτές οι αναλογίες και δυνάμεις αντιπροσωπεύουν.Η όλη μεταφορά της φύσης-νοουμένης αυτής ως δύναμης και ενεργείας –προς τον άνθρωπο γίνεται διά του μοτίβου της τέχνης-της πλήρους αισθητικής εννοιοποίησης της φύσης-απεσταλμένη της οποίας γίγνεται η Μούσα.Επειδή ο εγκέφαλος επικοινωνεί με την καρδιά,άρα με τη βούληση ο άνθρωπος να κατανοήσει διά του κόσμου τη θεία του αποστολή,αυτό το μέσα από την αίσθηση των Μουσών της Τέχνης κάλεσμα του νοητού Θείου συνταράσσει τον ποιητή ο οποίος βέβαια μέσα από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια αποδέχεται την αποστολή του.
   Διαβάζουμε τις διάσημες επικλήσεις του ποιητή προς τη Μούσα της Τέχνης Καλλιόπη(προοίμιο Ιλιάδος,στιχ:1-7) «τη μάνητα Θεά τραγούδα μας του ξακουστού Αχιλλέα/ανάθεμά τη,πίκρες  που δωκε στους Αχαιούς περίσσιες/και πλήθος αντρειωμένες έστειλε ψυχές στον Άδη κάτω/παλικαριών,στους σκύλους  ρίχνοντας να φάνε τα κορμιά τους /και στα όρνια ολούθε-έτσι το θέλησε να γίνει τότε ο Δίας -/από τη στιγμή που πρωτοπιάστηκαν/και  χώρισαν οι δυό τους/του Ατρέα ο γυιός ο στρατοκράτορας κι ο μέγας Αχιλλέας/».
   Είναι σίγουρο ότι μέχρι τη στιγμή που ο Όμηρος γράφει την Ιλιάδα πολλοί άνθρωποι είχαν οργισθεί.Κανενός όμως η οργή δεν καταγράφηκε σύμφωνα με το γνωστό Ιλιαδικό Ομηρικό τρόπο καταγραφής της οργής του Αχιλλέα.Τι ξεχωριστό συνέβη τώρα και η Αχιλλήος μήνις έγινε υπόθεση ενός ολοκλήρου έπους ύστερα μάλιστα από την  περίφημη επιταγή της Μούσας;
   Φαίνεται ότι ο Όμηρος αποτελεί ένα σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα φιλοσοφία-φύση-τέχνη-επιστήμη-ηθική.Ό,τι συλλαμβάνει ο φιλόσοφος ως έννοια πρέπει οπωσδήποτε να ανιχνευθεί στη φύση η οποία δεν είναι τίποτε άλλο παρά η γέφυρα μετάβασης από το Θείο προς τον άνθρωπο.Άρα εάν το δαιμόνιον,ο θεϊκός οίστρος κίνησε τους φιλοσόφους-ας συζητήσουμε για τους προσωκρατικούς-να εισχωρήσουν νοητικά στον ουράνιο κόσμο και να συλλάβουν τις πρώτες και καθολικές έννοιες του Αγαθού,της πρώτης Αιτίας,του Ωραίου σκοπού,η Μούσα φωνάζει στον ποιητή να εισχωρήσει στην ανθρώπινη φύση και να ασχοληθεί με την «μήνιν Αχιλλήος».Τα μεγέθη Θεοί-ουρανός-ζόφος φιλοσόφου,είναι ανάλογα με  τα μεγέθη Μούσες-γή-οργή Αχιλλέα.Μέσα από τον ορθολογισμό και τη φιλοσοφική ανθρωποκεντρική ανάπτυξη των Ομηρικών χρόνων  ο άνθρωπος καθίσταται όλο και πιο πολύ κέντρο του παρόντος κόσμου.Ό,τι συλλαμβάνει ενθυμούμενος των Θεών το συλλαμβάνει μέσα από την «οργή»του θαυμασμού και της απορίας για το άπειρο σύμπαν,παρακινούμενος από τον θεόσταλτο νού.
   Ας θυμηθούμε εδώ την περίφημη Πλατωνική επισήμανση η οποία γράφηκε στον Τίμαιο. «Ο άνθρωπος»θα μας πεί ο Αθηναίος σοφός, «είναι φυτόν που έχει τις ρίζες του στον ουρανό».Στην προσπάθεια που κάνει ο νέος άνθρωπος του αφυπνισμένου Ελληνικού Λόγου να συγκεκριμενοποιήσει τις συλλήψεις του ανακαλύπτει ότι η φύση είναι η εξωτερική εικόνα των θείων δυνάμεων και ενεργειών.Η Θεοποίηση διά των Μουσών της τέχνης σημαίνει ότι έλλογα οι δυνάμεις της εξωτερικοποιήσεως του Νοός,της φύσης,κατανοούνται και ταξιθετούνται τελεολογικά,γίνονται δηλαδή τέχνη.Η Τέχνη ως προϊόν του Νοός διά της Μούσας-νοητική ανάμνηση-εσωτερικοποιείται από τον άνθρωπο-ποιητή,γίνεται ιερό ηθικό καθήκον περιγραφής-εικονικά και παραστατικά-των μεγαλυτέρων ιδεών και αξιών,αυτών ακριβώς που πάντα καθορίζουν την μετέπειτα  ανθρώπινη προσωπικότητα και τους σκοπούς της.
   Η  Μούσα ως επιθυμία νοητικής ανάμνησης της ταξιθέτησης όλων των δυνάμεων που οδηγούν από το εσώτερο Θείο στον εξωτερικό άνθρωπο χρησιμοποιεί τον ποιητή ο οποίος μεταφέρει μέσα από εικόνες και γεγονότα τις μεγάλες αφαιρετικές ιδέες προς τον άνθρωπο,με τελικό σκοπό το βίωμα και τη συγκεκριμένη πραγματική υπέρβαση.Άρα θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η Μούσα «εκβιάζει»διότι οι φυσικές δυνάμεις ,οι οποίες αρμονικά δίδονται μέσα από τις τέχνες,πρέπει να γίνουν ανθρώπινες δυνάμεις ανάπτυξης της προσωπικότητος,πρέπει τελικά το Θείο διά της φύσης-τέχνης να εσωτερικοποιηθεί από τον άνθρωπο.
   Άρα έφθασε η στιγμή και ο καιρός η οργή του ανθρώπου Αχιλλέα να ξεσπάσει.Εάν η Ιλιάδα είναι η Γιγαντομαχία περί του Είναι,ο ποιητής-μεταφορέας  των νοητικών μηνυμάτων-διά της συναισθηματικής επιθυμίας της δύναμης μεταφοράς –Μούσας –της πρώτης εξωτερικής δύναμης του φυσικού Είναι προς το δυνατό ανθρώπινο εσωτερικό Είναι,προσπαθεί να μεταδώσει την οργή του ανθρώπου να σπάσει τα οντολογικά δεσμά του,άρα να διεκδικήσει τον πρωταγωνιστικό νοητικό οντολογικό του ρόλο.Η Μούσα,η θεά της τέχνης,δηλαδή η ανθρώπινη νοητική δύναμη και ικανότητα ανάμνησης των αφαιρετικών θείων δυνάμεων προ της φύσεως αλλά και η δύναμη αισθητικής κατανόησης της εξωτερικοποίησης των θείων δυνάμεων εν τη φύσει προκειμένου- μέσα από την οργάνωση και σκοποθεσία αυτών των δυνάμεων στην τέχνη-το θείο ηθικά να μεταφερθεί στο ανθρώπινο,ωθεί τον ποιητή να προβεί στην μεγάλη-κεκαλυμμένη εν τη ποιήσει-τελική εσωτερικοποίηση.  Ο Αχιλλέας,ο αφυπνισμένος άνθρωπος,νοιώθει την οντολογική του θέση και οργισμένος αντιδρά σε κάθε Αγαμέμνονα δυνάστη.Η πορεία του ανθρώπου προς το δικό του είναι,προς την πραγματική οντολογική του αποστολή έχει αρχίσει και ο Όμηρος είναι ο πρόδρομος όλων αυτών.
   Μελετώντας το παρακάτω απόσπασμα μόλις και χρειάζεται να σημειώσουμε τη σχέση του Νού-Λόγου προς το φιλόσοφο κατ΄αναλογία προς τη σχέση της Μούσας-ψυχής προς τον ποιητή.Το απόσπασμα αναφέρεται στους προσωκρατικούς φιλοσόφους οι οποίοι ως γνωστόν χάραξαν τη νοητή οντολογική γραμμή του παρόντος κόσμου.Ειδικότερα αποδεικνύει τη δυναμική του οίστρου που εμφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους σε όλα τα επίπεδα-εδώ στον Ηράκλειτο τον Εφέσιο σκοτεινό φιλόσοφο(Κirk-Raven,The Presocratic Philosophers,second edition,σελ.187) «Αν και  πράγματι υπάρχει ο Λόγος  πολλές φορές οι άνθρωποι δεν τον αντιλαμβάνονται και επειδή δεν τον έχουν ακούσει ή επειδή τον έχουν ακούσει μόνο μία φορά.Αν και όλα έχουν γίνει σύμφωνα με το Λόγο,μοιάζουν οι άνθρωποι άπειροι σε αυτά,προσπαθώντας μάταια να γνωρίσουν όλα τα λόγια  και έργα τα οποία εγώ αφηγούμαι ταξιθετώντας το κάθε τι σύμφωνα με τη φύση και λέγοντάς το όπως έχει.Όλοι οι άνθρωποι ξεχνούν τι κάνουν από τη στιγμή κατά την οποία θα ξυπνήσουν όπως ακριβώς ξεχνούν τι κάνουν όταν κοιμούνται».Θα πρέπει το λυτρωτικό ρόλο του φιλοσοφικού Λόγου να τον αποδώσουμε και στην ποιητική Μούσα.Επίσης τον αναμνησιακό άρα γνωσιολογικό και αξιολογικό ρόλο του Λόγου θα πρέπει να τον προσάψουμε και στην επικαλουμένη Θεά του Ομήρου.
   Είναι βέβαιο ότι ο Όμηρος είναι δέκτης μιάς καθαρά οντικής προσπάθειας του ανθρώπου-του Ίωνος Έλληνος ανθρώπου-της εποχής του,να προχωρήσει σε ένα παραπέρα βήμα,σε σχέση με τις παραμέτρους του παρόντος κόσμου,Ιδέα-Φύση-Άνθρωπος.Η όλη προσπάθεια είναι καθαρά ανθρωποκεντρική διότι αποβλέπει στην προσωπική δυνατότητα εσωτερικοποίησης του Αγαθού και της Φύσης(νοουμένων ως συνόλων δυνάμεων και ενεργειών)και βέβαια στην περαιτέρω βιωματική αξιολογική εξωτερίκευση της αποκτηθείσης γνώσης χάριν καλυτέρων οντικών καταστάσεων.
   Το πρώτο λοιπόν βήμα εσωτερικοποίησης-όπως αποδεικνύεται και στο παραπάνω απόσπασμα το οποίο προέρχεται μέσα από τα σπλάχνα της φιλοσοφίας του Ηρακλείτου-πραγματοποιείται από την Ιδέα του Αγαθού διά του Λόγου προς τον άνθρωπο.Πράγματι ο άνθρωπος με όπλο το Νού κινείται ακατάσχετα υπό την επήρεια του Λόγου προς την ανάμνηση των Ιδεών ,αυτών που αργότερα δόθηκαν από τον Πλάτωνα.Ο έλλογος άνθρωπος επικαλείται το Λόγο,τις αφαιρετικές δηλαδή δυνάμεις που συνθέτουν τον παρόντα κόσμο.Απορία και θαυμασμός συνέχουν τον άνθρωπο έως τη στιγμή που ο συμπαντικός Λόγος θα ευθυγραμμισθεί με τον προσωπικό Νού προκειμένου-πάντα σε σχέση με όσα παραπάνω μας είπε ο Ηράκλειτος-όλοι να φωτισθούν,όλοι να βοηθήσουν στον εννοιακό ανθρωποκεντρισμό του παρόντος κόσμου. Σε αυτή τη φάση ομιλεί η φιλοσοφία,ο θεωρητικός δηλαδή Λόγος.Το δεύτερο τώρα βήμα εσωτερικοποίησης είναι από τη φύση-η φύση νοουμένη ως σύνολο των συμβολικών εξωτερικεύσεων των Ιδεών μέσα από φυσικές εικόνες σύμβολα και παραστάσεις-προς τον άνθρωπο.
   Οι αιώνιες ιδέες σταματούν να «κρύβονται» και αποκαλύπτονται μέσα από την έμψυχη και άψυχη φύση.Ο άνθρωπος με όπλο την ψυχή-αποκρυσταλλωμένη μορφή του Θεωρητικού Νού-συν αισθάνεται το συμβολισμό της φύσης,και μία απόλυτη συμβολική ταξιθετική δύναμη,η οποία είναι αισθητικά αντιληπτή από την ανθρώπινη ψυχή,επειδή ακριβώς είναι η πρώτη συν-αισθηματική εξωτερίκευση του Θείου,η Μούσα(=αυτή εννοούμε εδώ με τον παραπάνω ορισμό),τον συνταράζει και τον καλεί να ποιήση(=αφηγηθή,περιγράψη)τη σειρά των εμψύχων και αψύχων συμβόλων προκειμένου να κατανοηθούν από τον άνθρωπο ο οποίος εξωτερικεύοντας τις πραγματικές έννοιες και αξίες από όλα αυτά,σωστά θα μπορέσει να αποκαταστήσει τον εαυτό του(και αυτό είναι το τρίτο βήμα το οποίο και θα προοικονομηθεί στην Οδύσσεια).
   Η Μούσα λοιπόν χειραγωγεί «εκβιαστικά»,απόλυτα,χωρίς κανένα περιθώριο επιλογής τον ποιητή.Πράγματι ο Όμηρος την υπακούει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο θέτοντας την τέλεια περιγραφική-αφηγηματική σειρά στην Ιλιάδα.Εκεί όπου ανάμεσα στους αρίστους(=συμβολισμός των τελείων δυνατοτήτων του Είναι)ταξιθετείται ο κόσμος στον  Όλυμπο,στον κόσμο των ανθρώπων,και στον Άδη.Εκεί όπου στιγματίζεται η τρωτή ανθρώπινη φύση-Αχιλλέας-μόνον σαν αιτία υπέρβασης προς το Θείο.Εκεί όπου η απόλυτη εσωτερικότητα –Δούρειος Ίππος –γεννά το νέο Άνθρωπο της δράσης,το μεγάλο αποτέλεσμα της Ιλιάδας.Επίσης στην Ιλιάδα ανδρώνεται και ωριμάζει ο Οδυσσέας ο οποίος είναι έτοιμος να πραγματώσει τη μεγάλη εντολή του Είναι:το Γίγνεσθαι προς την Ιθάκη.
   Aς έλθουμε και στην επίκληση στη Μούσα που γίνεται στην Οδύσσεια,στο περίφημο προοίμιο του έπους,που περιγράφει τις περιπέτειες του βασιλέως της Ιθάκης(στιχ.1-6) «Τον άνδρα τον πολύτροπο πές μου Θεά,που χρόνια/παράδερνε,σαν πάτησε της Τροίας το άγιο κάστρο/κι ανθρώπων γνώρισε πολλών τους τόπους και τη γνώμη/κι έπαθε πλήθος συμφορές στα πέλαγα ζητώντας/πώς στην πατρίδα του άβλαβος να πάει με τους συντρόφους/.Μα κι έτσι αυτούς δε γλίτωσε,μ΄όσο καημό και αν είχε/Γιατί μονάχοι χάθηκαν από δικό τους κρίμα».
   Στην απαρχή της Οδύσσειας η Μούσα επιτάσσει στον ποιητή να υμνήση,να πλάση τραγούδι,για τον περιπλανώμενο βασιλέα της Ιθάκης,ο οποίος για δέκα χρόνια βασανιζόταν μέσα στις θάλασσες  έως τη στιγμή επιστροφής του στην Πηνελόπη και στον Τηλέμαχο.Και όχι μόνον αυτό.Η Μούσα καλεί τον Όμηρο να αφηγηθή τις περιπέτειες και τον τελικό χαμό των ανθρώπων που περιέβαλλαν τον Οδυσσέα,των συντρόφων του δηλαδή.Γιατί άραγε ο ποιητής δεν εισέρχεται κατ΄ευθείαν στην αφήγηση των γεγονότων αλλά εισάγει με αυτόν τον τρόπο την Μούσα;
   Πριν απαντήσουμε ας διαβάσουμε το παρακάτω απόσπασμα (Πλάτων,Θεαίτητος,186d2-187a6,μετάφραση Ι.Ν.Θεοδωρακοπούλου) «Σω:Μέσα λοιπόν στα παθήματα των αισθήσεων δεν υπάρχει γνώση.Ενώ μέσα στους διαλογισμούς γι΄αυτά υπάρχει.Γιατί το Είναι και την αλήθεια εδώ δα (δηλ.στους διαλογισμούς )ως φαίνεται ,μπορεί κανείς να τα αγγίξει.Εκεί όμως(δηλαδή στα αισθήματα)είναι αδύνατο.Θεαιτ:Φαίνεται.Σω:Εκείνο και τούτο λοιπόν θα τα πεις το ίδιο,ενώ έχουν τόσες διαφορές;Θεαιτ:Όχι ,δεν θα ήταν σωστό.Σω:Τι όνομα λοιπόν δίνεις σ΄εκείνο δηλαδή στο να βλέπεις ,ν ΄ακούς,ν΄οσφραίνεσαι,να κρυώνεις και να ζεσταίνεσαι;Θεαιτ:το λέγω αίσθηση,αισθάνεσαι,τι άλλο βέβαια;Σω:εμείς όμως δεν αρχίσαμε γι΄αυτό τη συζήτησή μας,να βρούμε δηλαδή τι δεν είναι γνώση,αλλά τι είναι.Κι΄όμως προχωρήσαμε τόσο ώστε να μη τη ζητούμε καθόλου μέσα στην αίσθηση αλλά μέσα σε εκείνο το όνομα που έχει η ψυχή όταν αυτή καθεαυτή καταγίγνεται με τα όντα».Η αναλογία ως γέφυρα οδηγεί από τον αφαιρετικό λόγο,τον καθαρά εννοιολογικό και οντολογικό λόγο του Σωκράτη προς τον εικονικό-αναπαραστατικό καθαρά σχηματικό-δημιουργικό Λόγο του Ομήρου.Από το θεωρητικό Λόγο της φιλοσοφίας προς τον ποιητικό Λόγο της τέχνης και δι αυτού στον άνθρωπο της υπερβατικής πράξης.
   Συγκρίνοντας λοιπόν τα δύο παραπάνω αποσπάσματα κατανοούμε ότι το Σωκρατικό δαιμόνιο,ο Σωκρατικός νοητικός ίμερος,ο οποίος εννοιολογικά ταξιθετεί αφαιρετικά τις δυνάμεις του όλου,μετασχηματίζεται σε συγκεκριμένη σχηματική δύναμη εκβιαστική μίας αισθητικής προώθησης της αφηρημένης μορφής και του αφηρημένου περιεχομένου.Μετασχηματίζεται σε ψυχή,σε Μούσα,διά της οποίας ο ποιητής θα μετουσιώσει το αφηρημένο σε συγκεκριμένο,το Αγαθό σε δρόμο,τον οντολογικό σκοπό σε Ιθάκη.Αν ο Σωκράτης παραπονείται για τις αισθητικές παγίδες ο Όμηρος ψάλλει τις αισθητικές περιπλανήσεις του βασιλέως της Ιθάκης.Αν ο Σωκράτης υποστηρίζει τον εννοιολογικό δρόμο προς το Είναι,ο Όμηρος κτίζει το δρόμο προς την Ιθάκη.Αν ο Σωκράτης καθοδηγείται από το Νού,ο ποιητής καθοδηγείται από τη δύναμη που απορρέει από το Νού,η οποία είναι η πρώτη εξωτερίκευση αυτού,δύναμη αρχιτεκτονικής και παραστατικά εικονικής ταξιθέτησης των δεδομένων του παρόντος κόσμου,με άλλα λόγια από τη Μούσα,την ψυχή του παρόντος κόσμου.Και όλα αυτά συμβαίνουν διότι ο Νούς της φιλοσοφίας μέσα από τις εικόνες και τα σχηματικά γεγονότα της Οδύσσειας διαμορφώνει ως ύλη και είδος τον αιώνιο Οδυσσέα,τον αιώνιο ερευνητή της Ιθάκης-Παραδείσου.
   Όλα λοιπόν γίνονται χάριν του ανθρωποκεντρισμού και του χρονικού πληρώματος της οντολογικής ενθρόνισης του ανθρώπου.Ο Όμηρος αποφεύγει να αρχίσει χωρίς επίκληση στη Μούσα διότι σέβεται το δρόμο,την πορεία,καθώς και τους οντικούς πρωταγωνιστές αυτής της οδού.Η οδός επιβάλλει τη μούσα στον Όμηρο,ο οποίος από μόνος του είναι «κύμβαλο αλαλάζον».Πράγματι ο ποιητής υπακούοντας στην οδό αποκλείει κάθε εγωϊστική προσέγγιση του χρονικού και νοητικού πληρώματος του ανθρωποκεντρισμού.Ο ποιητής δε θέλει να φανεί ότι στα  «καλά καθούμενα» με αυταρχικό και εγωπαθές τρόπο,αποκομμένα από όλες τις παραμέτρους του παρόντος κόσμου, προβάλλει ένα ωραιοπαθές Υποκείμενο πόθου και μίμησης,τον Αχιλλέα ,τον Οδυσσέα και όλους τους άλλους ήρωες των επών του.
   Αντιθέτως μάλιστα.Γνωρίζοντας ότι θεωρητικά ήλθε η ώρα του ελλόγου ανθρώπου να συλλάβει τις ύψιστες νοητικές αλήθειες προκειμένου να αναπαυθεί στην οντολογική του θέση ,γίνεται το ενδιάμεσο ανάμεσα στο νού και στον άνθρωπο.Επικαλούμενος τη Μούσα «προδίδει»την αρχή του.Τη δύναμη  δηλαδή που ενώ είναι νούς όταν εξωτερικευθεί γίνεται ψυχικός πόθος σχηματικού ,συμβολικού ,εικονικού ύμνου των μεγάλων αληθειών οι οποίες κρύβονται στις περίφημες πράξεις των ηρώων.Διότι πράγματι ο Οδυσσέας είναι ο άνθρωπος των φιλοσόφων ο οποίος ενθυμούμενος προσπαθεί να πράξει και να βιώσει.Αυτό ακριβώς το ζεύγος «ενθύμηση-πράξη»ταξιθετεί απόλυτα τον παρόντα κόσμο ολοκληρώνοντας πράγματι τον άνθρωπο.Τα έπη προωθούν παραστατικά-συμβολικά τις μεγάλες αλήθειες δίδοντας διά της μίμησης του ηρωϊκού προτύπου το έναυσμα της αληθινής αποκατάστασης σε όλους τους ανθρώπους.
   Επιβάλλεται λοιπόν να σταθεροποιήσουμε το όλο σχήμα της Αρχαίας Ελληνικής σοφίας μέσα από το οποίο διάβηκε ο Λόγος πριν να αναπαυθεί στο εσώτερο του εννοιακού ανθρώπου.Η θεωρητική αλήθεια του Αγαθού του Ωραίου και του Καλού,διά της τέχνης περνά στον άνθρωπο.Ειδικότερα στον Όμηρο καταλαβαίνουμε την παραπάνω θεϊκή ρίζα της τέχνης γιατί η Θεά της Τέχνης η Μούσα είναι ο «ηθικός αυτουργός»των επών.Πράγματι η ταξιθέτηση της τέχνης ξεκινά από τις αόρατες συλλήψεις του Νού,από τη χώρα ανωτέρων οντοτήτων,αυτών που τώρα πλέον ο άνθρωπος μιμείται.Κρυμμένες πίσω από τις δυνάμεις της προσωκρατικής φύσης –της γης(ύδατος), του αέρος, του πυρός, και του απείρου-περνούν στον άνθρωπο-Οδυσσέα ως σύμβολο και έπειτα απελευθερώνονται μέσα από τις  ανώτερες πράξεις πίστης και βούλησης.Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες συμβολικές πράξεις των επών αποκαλύπτονται από τον εκλεκτό πάλι της Μούσας ,τον Δημόδοκο(πρβλ Οδύσσεια,θ 500-509).Η Μούσα είναι ο σύνδεσμος του άνω με το κάτω ,η ασφάλεια ότι ο ποιητής δεν αυθαιρετεί.Η Μούσα είναι η εγγύηση ότι οι Θεοί ομιλούν ακόμη περισσότερο με τους ανθρώπους,οι οποίοι μπορούν πλέον να μεθέξουν αληθειών και κόσμων απαγορευμένων μέχρι εκείνη τη στιγμή.Εάν σε συνδυασθεί η εμφάνιση της Μούσας με τις Ομηρικές θεοφάνειες-επιφάνειες,τότα καταλαβαίνουμε ότι ο Λόγος διά των οργάνων του(Θεός-Νούς,Μούσα-ψυχή)διαμορφώνει τελικά τον ολοκληρωμένο άνθρωπο.
                                                                                              Β.Δ.Μακρυπούλιας
                                                                                              Δρ.Φιλοσοφίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.
1)Kirk-Raven,the Presocratics Philosophers,sec.edition.

2)Πλάτων,Θεαίτητος,μετάφραση:Ι.Ν.Θεοδωρακόπουλος.

3)Ομήρου ,Οδύσσεια,μτφ:Ζησίμου Σιδέρη,σχόλια:Ελένης Κακριδή.

4)Ομήρου,Ιλιάδα,μτφ:Ν.Καζαντζάκης-Ι.Θ.Κακριδής,σχόλια:Ελένης Κακριδή.      
   

                                                                                              

H πρόσφατη ανάρτηση.

Καλεντερίδης: Η πατσαβούρα της Συμφωνίας των Πρεσπών και η εντολή Μέρκελ σε Τσίπρα: «Πάρε συντάξεις, δώσε…»

16/11/2018   pitsiriki1 Είναι τραγικό να βλέπεις τους Σκοπιανούς να εξευτελίζουν τη χώρα σου. Όταν υπογραφόταν η επαίσχυντη και προ...

Δημοφιλείς αναρτήσεις.